buitenland

Waarom Iraanse ayatollahs hun eigen oorlog tegen IS voeren

Door Linda Otter - 05 oktober 2014

Paradoxaal genoeg is Iran het enige land waar de Amerikanen echt op kunnen rekenen. Iran is wel vastberaden om IS een halt toe te roepen – of ze nu wel of niet worden betrokken bij de anti-IS-coalitie van de Amerikanen.

De Iraanse opperste leider ayatollah Ali Khamenei had in het ziekenhuis, waar hij werd geopereerd aan zijn prostaat, smakelijk moeten lachen om de Amerikaanse plannen tegen IS (Islamitische Staat), vertelde hij de Iraanse media.

‘Sommigen van ons wilden samenwerken met de Amerikanen. Maar ik heb gezegd dat we daar niet aan beginnen. Amerika heeft corrupte bedoelingen en vuile handen, en hoe zouden we onder dergelijke omstandigheden met de Amerikanen kunnen samenwerken?’

Uithaal

De felle uithaal van Khamenei was bedoeld voor de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry, die medio september wereldkundig maakte dat Iran niet was uitgenodigd voor de conferentie in Parijs, waar ruim dertig landen zouden praten over deelname aan de coalitie die IS moet verslaan.

Reden voor de uitsluiting: Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten hadden hun veto uitgesproken over de komst van Iran omdat dat land ‘betrokken is bij de strijd in Syrië en elders’.

Lastig parket

De Amerikanen maakten hiermee een einde aan maandenlange speculaties over samenwerking tussen de Verenigde Staten en Iran. Teheran zag zo’n samenwerking wel zitten, mits de VN-sancties zouden worden opgeheven. De optimisten zagen het al voor zich: de Amerikanen zouden de stellingen van IS bombarderen en Iran zou de sjiitische milities in Irak aansturen.

Het bracht de Amerikanen in een lastig parket. Om IS het hoofd te bieden, is een sterke coalitie nodig die de strijd hard durft te voeren. De Verenigde Staten weten maar al te goed dat ze hierbij de hulp van Iran goed kunnen gebruiken – net zoals de hulp van Turkije, dat andere grote buurland van Irak, cruciaal is.

Maar ze willen ook hun bondgenoot Saudi-Arabië te vriend houden, en dat betekent dat ze Iran aan de kant laten staan. Het soennitische Saudi-Arabië en het sjiitische Iran zijn al jaren verwikkeld in een regionale machtsstrijd, en doen alles om elkaar dwars te zitten.

Bombardementen

De vraag is of een internationale anti-IS-coalitie zonder steun van de sjiieten effectief genoeg zal zijn om de terreurorganisatie het hoofd te bieden.

Bij de bombardementen op IS-stellingen in Syrië, die twee weken geleden begonnen, kregen de Verenigde Staten alleen hulp van soennitische landen uit de regio: Bahrein, Jordanië, Qatar, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, aldus een woordvoerder van de Amerikaanse regering. Maar in hoeverre de militaire hulp van deze soennitische landen op lange termijn zal standhouden, is maar de vraag.

Kalifaat

Paradoxaal genoeg is Iran het enige land waar de Amerikanen echt op kunnen rekenen. Iran is wel vastberaden om IS een halt toe te roepen – of ze nu wel of niet worden betrokken bij de anti-IS-coalitie van de Amerikanen.

Het land heeft een sleutelpositie en sterke motieven om de terroristen uit te schakelen. IS vormt een ernstige bedreiging voor de sjiitische invloedssfeer en dreigt de bondgenoten in Irak, Syrië en Libanon te isoleren.

De IS-strijders hebben als doel de veroverde gebieden in Irak en Syrië aan elkaar te hechten en het kalifaat te herstellen. Het zelfbenoemde soennitische kalifaat strekt zich al uit van de Iraanse grens tot aan het Syrische Aleppo.

Als IS erin slaagt om nog grotere delen van Irak en Syrië te veroveren, verliest Iran invloed in deze landen. Teheran vreest ook onrust onder zijn soennitische minderheid. Zo’n 10 procent van de Iraniërs is soennitisch en het merendeel woont in de grensgebieden.

Revolutionaire Garde

De afgelopen maanden heeft Iran al actief meegewerkt aan het bestrijden van IS. Het stuurde militaire adviseurs naar Irak die sjiitische milities trainen en adviseren. Ook de Iraakse regering zou geld en wapens hebben gekregen.

In juni dit jaar hielpen de Iraniërs bij de herovering van de Iraakse stad Tikrit, 140 kilometer ten noordwesten van Bagdad. En Iraanse militairen, onder leiding van het hoofd van de Iraanse Revolutionaire Garde, hielpen Bagdad te bewaken.

Iran zou ook militairen naar het buurland hebben gestuurd. In juni zouden tweeduizend militairen de grens zijn overgestoken, al worden van officiële zijde deze berichten ten stelligste ontkend. De hulp zou uitsluitend bestaan uit militaire adviseurs en het verlenen van operationele assistentie.

Samenwerking

Zowel Iran als Amerika heeft altijd ontkend samen te werken in Irak. Maar volgens Iraanse analisten is de realiteit anders. In de Iraakse stad Amerli streden de door Iran gesteunde milities op de grond, terwijl Amerikaanse vliegtuigen luchtbombardementen uitvoerden.

Volgens de Amerikanen is samenwerking met Iran ‘nog steeds mogelijk’. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Zarif, die onlangs New York bezocht voor onderhandelingen over het Iraanse kernenergie-programma, weigerde in te gaan op deze kwestie.

Zarif uitte wel felle kritiek op de aanpak van de Amerikanen in Syrië. Iran steunt het regime in Damascus en werkt samen met de sjiitische terreurgroep Hezbollah om Assad in het zadel te houden. ‘Er had al lang een akkoord kunnen zijn over Syrië, maar de Amerikanen hebben maar één doel: het vertrek van Assad,’ zegt hij. ‘Als het aan de Amerikanen lag, was nu in Syrië IS-leider Abu Bakr Al-Baghdadi aan de macht.’

Tactiek

Zarif noemde als voorbeeld de onlangs goedgekeurde Amerikaanse plannen om ‘gematigde’ rebellen in Syrië steunen. Deze rebellen worden in Saudi-Arabië getraind en zullen niet alleen IS bestrijden, maar ook het seculiere regime van Assad. Volgens Zarif staat vast dat deze tactiek niet werkt. ‘Het zal de regering-Assad verzwakken en uiteindelijk in het voordeel van IS uitpakken.’

Volgens hem is het hoog tijd dat de ‘coalitie van spijtoptanten’ stopt met het financieren en het doorlaten van IS-militanten. Zarif noemt geen namen, maar het is duidelijk dat hij hiermee Saudi-Arabië en Turkije bedoelt.

Aan de grens van Turkije wordt jihadgangers en wapensmokkelaars geen strobreed in de weg gelegd. De Saudische regering heeft IS inmiddels als terreurorganisatie bestempeld en verboden, maar het is geen geheim dat Riyad jarenlang toestond dat Saudische geldschieters de terreurorganisaties financierden waaruit IS is ontstaan.

Wankel

Volgens Zarif is haast geboden. ‘IS houdt niet op bij de Syrische grens. Dit is een zeer mobiele organisatie. Dit is geen bedreiging van een enkele gemeenschap of een enkele regio, IS is een wereldwijde bedreiging.’

Ook zonder deel uit te maken van de door Amerika geleide coalitie zal Iran doorgaan met het bestrijden van IS in Irak – en in Syrië, via het leger van bondgenoot Assad. Daar bewijst Iran hoe wankel de Amerikaanse coalitie tegen IS is, want in Syrië staan de Iraanse en Amerikaanse belangen lijnrecht tegenover elkaar.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.