buitenland

Guantanamo Bay loopt leeg: lukt het Obama alsnog?

Door Laura van Dijk - 15 januari 2015

Woensdag zijn opnieuw vijf gevangenen uit de omstreden gevangenis op Guantanamo Bay vrijgelaten. Van de vijf mannen, oorspronkelijk afkomstig uit Jemen, is één naar Estland gestuurd, de vier anderen vertrokken naar Oman.

De Jemenieten werden meer dan twaalf jaar geleden opgepakt in Pakistan, op verdenking van terreuractiviteiten voor Al-Qa’ida.

Geen van de verdachten is ooit officieel aangeklaagd en al jarenlang konden ze ieder moment worden vrijgelaten. Terug naar thuisland Jemen was echter geen optie: politici in de Verenigde Staten waren bang dat ze zich daar snel weer bij de terreurorganisatie zouden aansluiten.

Woestijn

Estland maakte al eerder bekend een gevangene te willen overnemen: de 31-jarige Ahmed Abdul Qader. De overplaatsing naar Oman is opvallender, het Arabische land grenst namelijk aan Jemen.

Toch is de keuze op dit land gevallen. ‘Een enorme woestijn scheidt de twee landen,’ wees Jemen-expert Abdulwahab Alkebsi. Bovendien is het Arabische land zeer stabiel en is hen moslimextremisme grotendeels bespaard gebleven.

Volgens Alkebsi heeft de keuze op sociaal vlak ook voordelen. ‘In een land als Oman is het beter om te re-integreren dan in bijvoorbeeld Latijns-America of Europa.’ De grotendeels overeenkomstige cultuur, taal en economische mogelijkheden beloven een betere kwaliteit van leven.

Bij de vijf vrijgelaten verdachten is een mogelijk voormalig lijfwacht van Osama bin Laden: Khadr al-Yafi, 44 jaar.

Verkiezingsbelofte

De Democratische president Barack Obama wil de gevangenis op Cuba, die nu nog 122 verdachten huisvest, al sinds zijn eerste verkiezing in 2008 sluiten. Guantanamo Bay krijgt veel kritiek van onder andere mensenrechtenactivisten. De meesten verdachten zijn namelijk nooit in staat van beschuldiging gesteld.

De president ondervindt hierbij veel tegenstand van de Republikeinse partij, verscheidene politici van deze partij zijn van mening dat het vrijlaten van de terreurverdachten een groot gevaar voor de veiligheid vormt.

Tegenstand

‘We weten dat ongeveer 30 procent van degenen die worden vrijgelaten, de strijd weer oppakt’, zei de vooraanstaande Republikeinse senator John McCain dinsdag als reactie op de vrijlating van de vijf mannen.

De Republikeinse senator Kelly Ayotte pleit zelfs voor wetgeving die het mogelijk maakt de meeste gevangenen langer vast te houden.

Het vinden van bereidwillige landen om de verdachten op te nemen vormde een andere uitdaging. De laatste tijd komen steeds meer landen over de brug: Estland en Oman laten nu voor het eerst gedetineerden toe. Zij volgen het voorbeeld van onder meer Georgië, Slowakije en Uruguay.

In de landen van aankomst krijgen de verdachten vervolgens een periode van rehabilitatie, waarna ze officieel vrij zijn.

Eindsprint

In het laatste deel van Obama’s tweede termijn zijn de vrijlatingen vanuit de gevangenis in een stroomversnelling gekomen.

In totaal werden vorig jaar 28 verdachten overgeplaatst, het hoogste aantal sinds 2009. Kazachstan nam eind vorig jaar bijvoorbeeld vijf gedetineerden op: drie mannen uit Jemen, twee afkomstig uit Tunesië.

Volgens een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Defensie zijn op dit moment nog 59 terreurverdachten goedgekeurd om vrijgelaten te worden.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.