buitenland

Het getouwtrek rond ‘ontvoerde’ Oekraïense piloot in cel Rusland

Door Tom Reijner - 13 februari 2015

Ze bleven veelal zonder naam: de krijgsgevangenen die moeten worden vrijgelaten volgens het akkoord in Minsk. Maar een naam werd wel nadrukkelijk genoemd: die van de 33-jarige Nadia Savchenko. Hoe zit dat?

Meer dan 14 uur zaten ze met elkaar om de tafel voor een oplossing van het conflict in Oekraïne: de Russische president Vladimir Poetin, de Oekraïense president Petro Porosjenko, de Franse president François Hollande en de Duitse bondskanselier Angela Merkel.

De onderhandelaars bereikten onder meer een staakt-het-vuren, amnestie voor oorlogsmisdadigers en de vrijlating van krijgsgevangenen. ‘We zijn het over heel veel zaken eens geworden,’ sprak Poetin.

Maar er is een vraagstuk waarover nog veel onduidelijkheid bestaat: wordt Nadia Savchenko, een ex-piloot van de Oekraïense luchtmacht, vrijgelaten uit de Russische gevangenis? Porosjenko denkt dat het wel goed komt. Hij zei tijdens een persconferentie dat zij mogelijk op vrije voeten komt, als gevolg van de wapenstilstand. Wie is zij?

Landelijk bekend

Savchenko, geboren in de Oekraïense hoofdstad Kiev, besloot al op jonge leeftijd piloot te worden. De vrouw, die volgens de BBC van origine modeontwerper was, nam dienst bij de luchtmacht en werd een van de eerste vrouwen uit het land die in een gevechtstoestel zou gaan vliegen. Zo werd Savchenko ingezet boven Irak, die haar landelijke bekendheid opleverde – vooral toen er over haar een documentaire werd gemaakt.

Toen Oekraïne na de afzetting van de toenmalige president Viktor Janoekovitsj begin vorig jaar in chaos werd gestort, werd Savchenko lid van het Aidar-bataljon, een groep vrijwilligers die strijd leverde tegen de pro-Russische separatisten in de omgeving van Luhansk. Daar ging het mis voor haar – al is nooit helemaal opgehelderd wat er precies gebeurde.

De 33-jarige vrouw claimt dat ze in de kraag werd gevat door rebellen en daarna werd overgedragen aan Russische troepen. Maar Moskou heeft een heel andere lezing: Savchenko kwam Rusland binnen als een ‘vluchteling’. ‘Het bleek dat zij de grens overstak zonder documenten, waarbij zich voordeed als een vluchteling,’ zegt Vladimir Markin, een woordvoerder van de Russische onderzoekscommissie die op de zaak is gezet.

Hongerstaking

Hoe dan ook, feit is dat zij nu in een Russische cel zit en in juli werd aangeklaagd voor betrokkenheid bij de dood van twee journalisten van de Russische staats-tv, die in juni om het leven kwamen bij een mortieraanval op een wachtpost van de opstandelingen. Er hangt haar een celstraf van 20 jaar boven het hoofd.

Dinsdag verlengde de justitie in Rusland detentie van Savchenko, die inmiddels ook Oekraïens parlementslid is, tot 13 mei, in afwachting van een oordeel van de rechter. Savchenko is sinds december in hongerstaking. Haar advocaten protesteren tegen de gang van zaken en noemen de zaak ‘absurd’ en ‘politiek gemotiveerd’.

De EU-ministers van Buitenlandse Zaken vragen Poetin om haar gevangenschap ongedaan te maken. De Russen moeten haar laten gaan, klinkt het uit Brussel. Volgens haar advocaten is er vooralsnog geen signaal dat de vrouwelijke piloot daadwerkelijk wordt vrijgelaten.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.