buitenland

Moeten we ons zorgen maken om Al-Shabaab?

Door Nikki Sterkenburg - 22 februari 2015

De Nederlandse Somaliër die afgelopen week een zelfmoordaanslag pleegde op een hotel in de hoofdstad Mogadishu maakte deel uit van de Somalische terreurbeweging Al-Shabaab. Deze terroristische organisatie zou ook in Nederland slapende terreurcellen hebben.

Er zijn geen aanwijzingen dat de Somalische terreurbeweging Al-Shabaab een aanslag op ons land voorbereidt,’ zei minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten (VVD) in december 2012. Aanleiding vormde een uitspraak van Al-Shabaab-topman Fuád

Mohamed Khalaf Shongol, die dreigde met ‘grote gevolgen’ wanneer Nederland het verbod op godslastering zou afschaffen. Van die uitspraak ging volgens Opstelten op dat moment ‘geen enkele dreiging uit’.

Naïef

Britse en Amerikaanse experts denken daar heel anders over: Al-Shabaab verlegt haar grenzen en ook het Westen moet aanvallen vrezen. Vanuit Londen zegt de terrorisme-expert Robert Simcox (30) in 2013 tegen Elsevier: ‘Het is naïef om te denken dat Nederland geen doelwit kan zijn. Dat Al-Shabaab nog geen aanslagen in Europa heeft gepleegd, wil niet zeggen dat dit niet gaat gebeuren.’

De oproep van Simcox is niet de eerste waarschuwing. BBC-journalist Mary Harper (48) sprak in 2012 een overgelopen commandant van Al-Shabaab, die in het verleden het bevel voerde over vijftienhonderd strijders. Mohamed Farah al-Ansari zei dat er in Amerika, Groot-Brittannië en Nederland slapende terreurcellen zijn. Die bereiden lokale terreuracties voor om de landen waarin zij verblijven aan te vallen.

Al-Ansari vertelde in een daaropvolgend interview bij VPRO-radioprogramma Bureau Buitenland dat hij twee Somalische Nederlanders in 2009 bij de grens ophaalde en ze naar de hoofdstad Mogadishu bracht. Beiden zouden nu een belangrijke positie hebben gekregen op de communicatie-afdeling van de terreurorganisatie.

Volgens Al-Ansari bedekken de twee op beeld steevast hun gezicht en houden ze hun identiteit zorgvuldig verborgen. Daardoor kunnen ze makkelijk op en neer naar Nederland reizen. Ook vertelde de overgelopen commandant dat andere Al-Shabaabrekruten worden teruggestuurd naar het land waar ze vandaan komen – waaronder Nederland – waar ze in de toekomst ‘militaire operaties’ moeten uitvoeren.

Propaganda

De inlichtingendienst AIVD liet in reactie op het interview weten dat er geen aanwijzingen waren voor slapende terreurcellen. Een aanslag in Nederland zou kunnen gebeuren, maar het risico is ‘laag’. Nederlandse leden van Al-Shabaab zouden vooral bezig zijn met geld ophalen en het verspreiden van jihadistische propaganda.

De AIVD heeft weinig zicht op Al-Shabaab-leden in eigen land, in tegenstelling tot Britse en Amerikaanse inlichtingendiensten. De Amerikaanse stad Minneapolis en de Britse hoofdstad Londen hebben grote Somalische gemeenschappen, die samenkomen op duidelijke plekken waar rekruterende sleutelfiguren eerder opvallen.

Vogelspotters

De Somalische gemeenschap in Nederland is kleiner – zo’n 34.000 mensen – en minder georganiseerd, waardoor het voor de AIVD lastig is om in kaart te brengen waar Al-Shabaab zich ophoudt. In 2009 werden vier Nederlandse jongeren bij de Somalische grens met Kenia aangehouden en teruggebracht naar Nederland. Volgens het Landelijk Parket waren ze op weg naar een jihad-trainingskamp, zelf beweren ze vogelspotters te zijn. Het viertal werd geweerd door de Haagse As-Soennah-moskee wegens te radicale denkbeelden, maar het Openbaar Ministerie besloot hen niet te vervolgen. Mohammed Said Omar uit Minneapolis werd in 2009 in een asielzoekerscentrum in Dronten aangehouden, op verzoek van Amerika. Dat land verdacht hem van het ronselen van jonge jihadstrijders in eigen land; een jaar later wordt hij uitgeleverd. En eind 2010 arresteerde de politie twaalf Somaliërs in Rotterdam, op verdenking van het beramen van een aanslag op Kerstavond. Ze werden allen vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs.

Radicalisering

Somaliërs worden in Nederlandse studies naar radicalisering zelden genoemd als specifieke doelgroep. Rotterdam meldt in 2010 dat er signalen binnenkomen die wijzen op radicale predikers onder Somaliërs, maar een strategie ontbreekt.

‘Moeilijk hierbij is dat de Somaliërs slechts in beperkte mate georganiseerd zijn, waardoor het voor de gemeente lastig is om sleutelfiguren te vinden of signalen van mogelijke radicalisering op te vangen,’ aldus onderzoeksbureau Regioplan in datzelfde jaar.

Wel zouden Somaliërs meer aandacht moeten krijgen omdat ze – als gevolg van hun achterstandspositie, relatieve isolement en psychische problematiek door oorlogstrauma’s – gevoeliger zijn voor radicalisering. In 2012 bleek dat Somaliërs van alle vluchtelingengroepen het slechtste zijn geïntegreerd.

Bij Al-Shabaab zijn zo’n 4.000 tot 8.000 strijders actief, waarvan honderden afkomstig uit Europa en de Verenigde Staten – de schattingen lopen uiteen van 700 tot 1.800. Jarenlang was de dreiging van de terreurbeweging voor het Westen beperkt doordat de islamistisch-nationalistische rebellen regionaal opereerden. Gedurende lange tijd vertrokken in het Westen wonende Somaliërs om zich bij hen aan te sluiten, maar dit waren vooral immigranten en immigrantenkinderen die uit schuldgevoel terugreisden en voor hun volk wilden vechten.

Inmiddels is de groepering uitgegroeid tot een beweging die een wereldwijde jihadistische strijd wil voeren. Terrorisme-expert Simcox: ‘Die verschuiving heeft vooral te maken met het territoriumverlies van Al-Shabaab. Lange tijd had de beweging delen van Somalië in handen, waaronder de zuidelijke havenstad Marka en hoofdstad Mogadishu.

In 2012 werd ze verdreven door troepen van de Afrikaanse Unie en het Somalische leger. Al-Shabaab heeft geen mankracht meer nodig om haar territorium te verdedigen en heeft dus meer tijd en manschappen om internationaal te opereren.’

Al-Qa’ida

Begin 2012 werd Al-Shabaab zelfs formeel onderdeel van Al-Qa’ida. Sinds de dood van Al-Qa’idaleider Osama bin Laden in 2011 voeren regionale groeperingen uit onder meer Somalië, Jemen en Pakistan een strijd over wie de rechtmatige opvolger is. Daarbij zouden westerse aanslagen een manier zijn om de eigen status te verhogen, meldde Instituut Clingendael twee jaar geleden. Volgens Simcox zou de AIVD er goed aan doen terugkerende Somaliërs in Nederland te observeren. ‘De volgende stap voor westerse leden van Al-Shabaab zal zijn dat ze met hun Europese paspoorten terugkeren naar Europa en daar het terroristische geweld voortzetten. Ze hebben nog niet de operationele capaciteit hiervoor, maar wel de mankracht.’

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.