buitenland

Zelfs uit het Westen krijgt Oekraïense president de wind van voren

Door Hans Crooijmans - 04 mei 2015

Terwijl de oorlog weer dreigt op te laaien, wordt president Poro­sjenko van alle kanten belaagd. Intussen loopt economie steeds verder vast.

‘Oekraïne is voor investeerders het meest veelbelovende land ter wereld,’ sprak Petro Porosjenko vorige week in Kiev tijdens een internationale conferentie over steun aan zijn land.

Een paar minuten later hielp de Oekraïense president zijn wervende boodschap eigenhandig om zeep. ‘De situatie in het oosten van ons land is erg gespannen. Elk moment kan de oorlog er oplaaien.’ Bankiers en zakenlieden in de zaal vroegen zich af: is dit wel de tijd om in dit ‘veelbelovende land’  te investeren?

De uitglijder kan Porosjenko worden vergeven. Het staatshoofd heeft het zwaar te verduren. Het Oekraïense volk is verscheurd, sinds de Maidan-revolutie van februari vorig jaar en de daaropvolgende burgeroorlog. Het land kampt met een zware economische crisis en zit financieel aan de grond.

Verpest

Daarnaast ligt Porosjenko permanent onder vuur van rivaliserende politici, zakenlui en na­tionalisten. De verhoudingen met ‘boze buurman’ Rusland zijn volledig verpest. Tegelijkertijd gebeurt wat velen een jaar geleden al voorspelden: er komt weinig materiële steun van de westerse bondgenoten.

De gehoopte Amerikaanse wapenleveranties zijn uitgebleven. En de economische hulp van de Europese Unie (EU) beperkt zich tot mooie woorden.

Sterker nog, van Duitsland en Frankrijk krijgt Porosjenko steeds vaker de wind van voren. Angela Merkel en François Hollande vinden bijvoorbeeld dat Kiev zich onvoldoende houdt aan naleving van het afgelopen februari gesloten Minsk-2-akkoord, dat wapenstilstand en terugtrekking van wapens en troepen in de Donbas beoogde.

De door Rusland gesteunde separatisten en het Oekraïense leger beschuldigen elkaar de laatste weken veelvuldig van schendingen van de overeenkomst.

Massaal genegeerd

Niettemin, juist het militaire conflict lijkt voor Porosjenko nog het gemakkelijkst te beheersen. De president beseft dat zijn leger niet in staat is om de door Rusland getrainde en bewapende separatisten te verslaan. Moskou heeft evenmin belang bij een oplaaiende strijd, aangezien dit de verhouding met Europa alleen maar verder zou verslechteren.

Porosjenko weet bovendien dat het Oekraïense volk oorlogsmoe raakt. Steun voor militaire operaties in het oosten brokkelt af.
Oproepen voor mobilisatie worden massaal genegeerd. Voor de meeste Oekraïense burgers is het de hoogste prioriteit om de crisis te overleven.

Dat is lastig genoeg. De economie kreeg vorig jaar al zware klappen en krimpt dit jaar nog eens 7,5 procent, voorspelt de Wereldbank. Oekraïne ligt aan het infuus van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), dat eind maart 5 miljard dollar naar Kiev overmaakte en zo garandeerde dat de staat voorlopig zijn rekeningen kan betalen.

Prestatie

Een door het IMF op­gelegd hervormingsprogramma houdt onder meer in dat burgers 200 procent hogere tarieven voor gas en elektriciteit gaan betalen. Pensioenen en salarissen worden niet aangepast. Ministeries – op defensie na – moeten snijden.

Alleen (buitenlandse) investeringen kunnen de Oekraïense economie weer laten groeien. Maar westerse landen en bedrijven staan niet te trappelen. EU-voorzitter Jean-Claude Juncker maakte op de conferentie van vorige week duidelijk waarom: ‘De corruptie zuigt Oekraïne leeg.’ Het land is nog corrupter dan Rusland – en dat is een hele prestatie.

President Porosjenko probeert ook de macht en invloed te breken van industriële magnaten – zoals Igor Kolomojski in Dnjepropetrovsk en Rinat Achmetov in Donetsk – die gewend waren om, zeker in hun eigen regio, politiek en zakelijk de lakens uit te delen.

Ultranationalistisch

Maar die aanpak moet gebeuren met fluwelen handschoenen. Kolomojski bijvoorbeeld, financiert enkele goedgetrainde privébataljons die essentieel zijn voor de strijd met de separatisten. Tegelijkertijd mag Porosjenko niet toegeven aan het verlangen van de ultranationalistische beweging Pravej Sektor – die veel manschappen levert voor Kolomojski’s bataljons – om in het oosten opnieuw een oorlog te ontketenen.

De Oekraïense president moet behoedzaam laveren. Nationalisten domineren de Rada, het parlement. Met als gevolg dat omstreden wetten worden aangenomen. Zoals de wet die het verbiedt om kritiek te leveren op, onder meer, fascistische groepen die in de Tweede Oorlog met de Duitsers collaboreerden.

Moskou reageerde zoals verwacht furieus. Maar ook vanuit Europa is Poro­sjenko al dringend gevraagd zijn veto uit te spreken.
Het laatste waarop de toch al weinige potentiële investeerders die de gok met Oekraïne willen wagen, zitten te wachten, is verscherping van het conflict met Rusland en binnenlandse politieke radicalisering.

Elsevier nummer 19, 9 mei 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.