buitenland

Angst en achterdocht heersen in het ooit hartelijke Zuid-Afrika

Door Fred de Vries - 23 juni 2015

Zuid-Afrika gold lange tijd als redelijk vluchtelingenalternatief voor Europa. Opgelaaide vreemdelingenhaat heeft daaraan een einde gemaakt.

Jospeh (45) – niet zijn echte naam – uit Congo laat een litteken op zijn hoofd zien. Vier weken geleden op klaarlichte dag werd hij hier in een van de oostelijke wijken van Kaapstad tijdens het boodschappen doen met een mes en een ijzeren staaf bewerkt. Hij kent zijn belagers. ‘Jaloezie,’ zegt hij. Het cliché luidt dat buitenlanders de vrouwen en banen van zwarte Zuid-Afrikanen afpikken.

In de Blah Blah-galerie in Kaapstad hangt een cartoon die het dilemma van de Afrikaanse emigrant/vluchteling mooi samenvat. Te zien zijn vier pijlen vanuit midden-Afrika. Noordwaarts: drenkeling. Westwaarts: Boko Haram. Oostwaarts: Al-Shabaab. En zuidwaarts is ook geen fijne optie meer: Zuid-Afrikaanse xenofobie. Lange tijd gold het land als redelijk vluchtelingenalternatief voor Europa.

Maar de recente vreemdelingenhaat – een herhaling van de gewelddadige incidenten van 2008, ditmaal aangezwengeld door Zoeloekoning Goodwill Zwelithini – heeft daaraan een einde gemaakt.

Operatie Fiela

Dat merk je ook op straat. De sfeer is anders. In plaats van hartelijkheid en vrolijkheid heersen er angst en achterdocht. Duizenden Malawi’s en Zimbabwanen keerden al terug naar hun vaderland. De invallen die politie en leger onder de noemer Operatie Fiela in de townships en kerken doen, maken de wil om te blijven niet groter.

Een rondje langs de Congolese gemeenschap in de grauwe oostelijke wijken van Kaapstad bevestigt dat beeld. Victor (40) – ook niet zijn echte naam – werd een paar weken geleden aangevallen toen hij een vriend bezocht. Ook bij hem stevige littekens.

Didier (44) vertelt dat zijn twaalfjarige zoontje werd geslagen omdat hij ‘buitenlander’ is. Didier is econoom, maar werkt als parttime kapper. Zodra Congo weer vreedzaam is, gaat hij terug.

Elsevier nummer 26, 27 juni 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.