buitenland

Geweld blijft Mexico teisteren, burgers verliezen vertrouwen

Door Edwin Timmer - 01 juni 2015

Nooit eerder werden zo veel politici bedreigd of vermoord als voor de verkiezingen van zondag 7 juni. Mexicanen verliezen het vertrouwen.

Het ene moment sprak de kandidaat-burgemeester voor de gemeente Ahuacuotzingo haar aanhangers van de linkse partij PRD nog toe, het volgende moment sleurden gewapende bandieten haar weg van de huiselijke bijeenkomst.

Anderhalve dag later, afgelopen 12 maart, werd haar onthoofde lichaam teruggevonden. Over het lijk lag een laken met de waarschuwing, in bloedrode letters: ‘Dit gebeurt met al die stomme politici die niet in de pas willen lopen.’

Dat Aidé Nava González zich kandidaat stelde voor de verkiezingen van 7 juni, getuigde van lef. De politiek had in haar gezin al veel offers gevraagd. Haar echtgenoot, ex-burgervader Francisco Quiñones Ramirez, verloor vorige zomer zijn leven in een hinderlaag. En één van hun vier kinderen geldt sinds 2012 als ontvoerd.

‘Ze heeft met ons gepraat en vroeg onze mening,’ vertelt de achttienjarige dochter Vanessa Quiñones vlak na de begrafenis. Haar moeder ‘wist welke risico’s ze liep’.

Steeds gewoner

De onthoofding van Aidé Nava is slechts één van achttien geslaagde moordaanslagen op politieke kandidaten gedurende deze verkiezingscampagne. Daarnaast telt de krant Reforma zeker vijftig beschietingen, ontvoeringen en bedreigingen van politici of naaste medewerkers. Het maakt de stembusgang zondag – waarbij wordt gestreden om een nieuwe Tweede Kamer, zeven gouverneursposten en zo’n vijftienhonderd lokale functies – tot de bloedigste in de prille Mexicaanse democratie.

‘De inmenging van de georganiseerde misdaad is niet nieuw, maar wordt wel steeds gewoner bij verkiezingen,’ zegt politiek analist José Antonio Crespo (60).

‘De eerste aanslagen op burgemeesters zagen we onder president Felipe Calderón. Precies in provincies als Michoacán waar Calderón, nadat hij in 2006 aan de macht kwam, de drugsmaffia de oorlog verklaarde.’ Maar honderdduizend doden en bijna tien jaar later, stemt de maffia nog steeds via vuurwapens. De bendes helpen hun goed gezinde kandidaten in het zadel en ruimen tegenstanders uit de weg.

Drie kogels

Nu was de oude dictatuur van de staatspartij PRI (1929-2000) ook niet wars van geweld. ‘Oppositieleden die te veel in de weg liepen, verdwenen gewoon,’ zegt Rubén García Clark (52), specialist politiek en mensenrechten. En binnen de PRI ging het er even wreed aan toe als in het oude Rome.

Zo maakten in 1994 drie kogels een abrupt einde aan de campagne van de gedoodverfde nieuwe president Luis Donaldo Colosio. Wie opdracht gaf tot die aanslag in een arme wijk van de stad Tijuana is nooit officieel onthuld.

Het verschil met toen is dat de regering van president Enrique Peña Nieto in enkele provincies elke grip kwijt lijkt op orde en veiligheid. In de staat Tamaulipas werd in 2010 Rodolfo Torre Cantú doodgeschoten. De gouverneurskandidaat werd opgevolgd door zijn broer Egidio.

Maar burgers voelen zich ook onder hem overgeleverd aan de maffia. Dat is óók een smet op Peña Nieto, die door het Amerikaanse weekblad Time nog werd neergezet als ‘redder van Mexico’. Ondanks dat het land jaarlijks zo’n 159 miljard euro uitgeeft aan veiligheid, aldus het Instituut voor Economie en Vrede, wurgt het geweld de grote economische potentie van Mexico.

Afkeer

Het Nationaal Electoraal Instituut (INE) heeft 1 miljard euro om deze verkiezingen goed te laten verlopen. Voor stembiljetten en stembussen, maar niet om de veiligheid van politici te garanderen.

Crespo: ‘Dat is een taak voor politie en leger. Zij dienen hier en daar als bodyguards, maar op veel plaatsen kunnen ze niet op tegen de maffia.’ Kandidaten screenen doet het INE evenmin. Dat moeten de partijen zelf doen.

Veel kiezers zijn onthutst. Niet alleen valt er minder te kiezen, omdat politici hun kandidatuur intrekken, soms is zelfs sprake van ‘een complete afkeer van alle politieke instituties’, aldus García Clark. Bijvoorbeeld bij de ouders van de 43 vermiste studenten. Zij en hun aanhang roepen op tot sabotage van de stembusgang. Het INE vreest in zo’n twaalfduizend stemlokalen, bijna één op de tien, mogelijke problemen.

‘Het gevolg is dat Mexico een zeer zwakke democratie heeft,’ oordeelt Crespo. ‘Niet overal, maar in veel provincies.’ Als er al goedwillende politici aan de macht komen, is de vraag hoe ze reageren op de druk van de georganiseerde misdaad: plata o plomo? Geld of de kogel?

In Ahuacuotzingo maakte de hoop op opheldering van de moord op haar vader plaats voor dubbele rouw. Als burgemeester zou Aidé Nava de moord op haar echtgenoot meer aandacht hebben gegeven. Dochter Vanessa: ‘Dat was een van de redenen waarom wij accepteerden dat ze haar kandidatuur doorzette.’

Elsevier nummer 23, 6 juni 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.