buitenland

Waarom zijn experts zo zeker van bomaanslag in Sinaï?

Door Eric Vrijsen - 10 november 2015

Zevenentwintig jaar na Lockerbie lijkt er weer een toestel ten prooi ­gevallen aan een bom aan boord. Zo ja, dan volgen er ‘draconische maatregelen’.

Als terroristen de ramp met de Russische Airbus A321 boven Egypte veroorzaakten, is dat een ‘game changer’ in de luchtvaart. ‘Dan zijn draconische veiligheidsmaatregelen te verwachten,’ zei Tim Clark, topman van Emirates, tijdens de Dubai Airshow.

Vlucht KGL 9268 – met 217 passagiers en 7 bemanningsleden op 31 oktober onder­weg van Sharm el-Sheikh naar Sint Petersburg – verdween die zaterdag na 23 minuten van de radar. De brokstukken werden later gevonden in de Sinaï-woestijn, verspreid over een oppervlak van ruim 20 vierkante kilometer.

Is dit toestel werkelijk door een bom tot ontploffing gebracht? De aanwijzingen stapelen zich op, maar harde bewijzen zijn er nog niet. Het zou voor het eerst zijn sinds de ramp met Pan Am 103 boven Lockerbie in 1988, dat een groot vliegtuig wordt neergehaald door een bomontploffing aan boord.

Gebrekkige veiligheidscontrole

Ruim een week na de ramp gaat de aandacht vooral naar de rammelende veiligheidscultuur op de luchthaven van de Egyptische badplaats Sharm el-Sheikh. Britse toeristen zeiden dat hun koffers door de veiligheidsscan werden gehaald terwijl het personeel op mobieltjes Candy Crush zat te spelen.

Volgens Amerikaanse vakantiegangers mochten ze tegen betaling van 20 dollar zonder controle doorlopen: ‘VIP procedure’. Iedereen die wel eens op een Egyptische luchthaven is geweest, herkent dat. Je ziet allerlei mannetjes de veiligheidszone betreden en het lijkt alsof niemand weet wat ze uitspoken.

De Britse inlichtingendiensten meldden vorige week al dat het toestel waarschijnlijk ten prooi viel aan een bomontploffing. Aanvankelijk weerspraken de Egyptische en Russische autoriteiten dit, maar een paar dagen later kwamen ze daarop terug.

Schoonmakers

Een bom hoeft overigens niet per se met de bagage van de passagiers aan boord te zijn gesmokkeld. Op basis van foto’s van de wrakstukken denken ingewijden dat de bom niet in het vrachtruim zat, maar helemaal aan het achtereind van de cabine.

Het toestel van de kleine Russische chartermaatschappij Kogalymavia (ook wel: Metrojet) was op vrijdag aangekomen in Sharm el-Sheikh en had twaalf uur op het platform gestaan voordat het aan de terugreis begon. Dat is een lange turn around-tijd en in die perio­de is een toestel kwetsbaar. Er gaan mensen aan boord die toiletten schoonmaken, de cabine stofzuigen en later de trolleys met voedsel binnenbrengen.

Stel dat in een van die karretjes een bom zit. De staart van een vliegtuig is erg stevig. Bij een explosie krijg je er een soort echo waardoor een ontploffing met een dubbel effect ontstaat. De staart breekt van de romp, waardoor het vliegtuig aan de voorzijde veel te zwaar wordt en met zijn neus naar beneden duikt.

Plausibele theorie. Bovendien verklaarde een lid van het onderzoeksteam anoniem tegen persbureau Reuters: ‘Onze eerste analyse van de cockpitvoicerecorder wijst uit dat het voor 90 procent zeker een bom was.’

In de laatste seconden van de geluidsopname zou een ontploffing aan boord te horen zijn. Maar juist bij het onderzoek naar de ramp bij Lockerbie, toen de cockpitvoicerecorder ook werd gevonden en afgeluisterd, bleek dat een explosie hetzelfde klinkt als het breken van het geraamte van het vliegtuig door een materiaaldefect.

Airbus

Het toestel was een Airbus 321 en dit type heeft een uitstekende reputatie. Het was 18 jaar en dat is niet bijzonder oud. Maar vlak voor vertrek uit Egypte belde copiloot Sergei Trukachev nog met zijn dochter en zei dat ‘de veiligheid van dit toestel te wensen overlaat’. Althans, dit vertelde zijn ex­vrouw later in Russische media.

Het toestel onderging volgens luchtvaartonderneming Kogalymavia in 2014 een uitgebreide onderhoudscheck. Feit is wel dat het toestel op 16 november 2001, toen het nog werd gehuurd door een Libanese maatschappij, een forse klap op de achtersteven kreeg.

Bij een landing in Caïro ging er iets mis met de semi-automatische besturing en moest de vlieger twee keer flink corrigeren. Hij deed dat onhandig, waardoor het toestel te veel met de neus omhoog vloog en ten slotte met de staart op het beton klapte. Het toestel onderging een langdurige reparatie en het is niet uit te sluiten dat zich veertien jaar na dato ineens metaalmoeheid openbaarde.

De Egyptische onderzoeksleider Ayman al-Muqaddam wil ook de mogelijkheid van een explosie door oververhitte accu’s of door kortsluiting in de brandstoftanks onderzocht zien, voordat hij van een bomexplosie wil spreken. Opmerkelijk is ook dat in de eerste anderhalve week na de ramp tussen de wrakstukken geen reststoffen van explosieven werden aangetroffen.

Elsevier nummer 46, 14 november 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.