#American Dreamers

Opvolgingskwestie Hof bergt gevaren in zich voor Republikeinen

Door Emile Kossen - 17 februari 2016

De plotselinge dood van opperrechter Antonin Scalia heeft een nieuw front geopend in de stellingenoorlog tussen de Republikeinen en de Democraten.

Het Hooggerechtshof, dat uit negen voor het leven benoemde opperrechters bestaat, is veel machtiger dan de Hoge Raad in Nederland. Dat komt doordat de zogenoemde ‘Broeders’ (al tellen die sinds lang ook vrouwen in hun gelederen) de bevoegdheid hebben alle wetgeving, federaal of op het niveau van de staten, te toetsen aan de grondwet.

Als een nieuwe wet strijdig wordt bevonden met de constitutie die in 1789 van kracht werd, gaat het feest niet door. Van meet af aan heeft binnen het Gerechtshof een verwoede strijd gewoed tussen de preciezen – die voor een letterlijke interpretatie van de grondwet zijn – en de rekkelijken – die de vermeende bedoeling van de constitutie van toepassing proberen te verklaren op de wereld zoals die er uitziet op de dag dat een arrest wordt gewezen.

Beslissend

In Nederland gaat de latere wet altijd voor de eerdere, ook als dat de grondwet is. De positie van het parlement tegenover de Hoge Raad in Den Haag is dus sterker dan die van het Amerikaanse Congres ten opzichte van het Hooggerechtshof. Zo zijn in Amerika belangrijke politieke kwesties, zoals het opheffen van de rassenscheiding in het onderwijs of de reikwijdte van toegestane campagnefinanciering, beslist door het Hof.

De huidige krachtsverhouding in het Hof is na de dood van Scalia vier conservatieven tegen vier liberalen. Volgens de constitutie moet Obama nu een opvolger aanwijzen. Van conservatieve zijde wordt luidkeels betoogd dat hij daar niet toe over mag gaan, omdat zijn resterende laatste ambtstermijn nog maar elf maanden bedraagt. Het argument luidt dat het Amerikaanse volk middels de verkiezingen van november 2016 moet kunnen meebeslissen over de opvolging van Scalia.

Ongrondwettig argument

Je hoeft geen staatsrechtgeleerde te zijn om te constateren dat dit een volstrekt ongrondwettige stellingname is. Obama zal hoogstwaarschijnlijk wederom een progressieve kandidaat voordragen. Een goede kans dat het een vrouwelijke jurist uit een minderheidsgroepering wordt.

Maar er moet een wonder gebeuren wil de overwegend Republikeinse Senaat deze voordracht zelfs maar in behandeling nemen. Deze impasse kon wel eens een van de grootste kwesties van deze verkiezingsstrijd worden. Verschillende commentatoren wijzen er op dat de Republikeinen met deze houding wel eens in hun eigen voet kunnen schieten.

De opkomst is meestal een belangrijke factor bij de Amerikaanse verkiezingen. De opkomstgeneigdheid bij de Republikeinen is in het algemeen wat groter dan bij de Democraten. Maar als deze laatsten tot het uiterste worden getergd door een grondwettelijke obstructie komen ze wellicht in grote getale naar de stembus op 8 november en tillen ze daarmee hun kandidaat in het Witte Huis.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.