buitenland

Edmund Wellenstein (1919-2016), Europeaan van het eerste uur

Door Gerlof Leistra - 01 maart 2016

Edmund ‘Mom’ Wellenstein – weduwnaar en vader van zes kinderen – overleed zaterdag 27 februari in Den Haag. Hij werd 96 jaar.

Als topambtenaar speelde Mom Wellenstein een belangrijke rol bij de Europese eenwording. Eerst vanaf 1953 in Luxemburg bij de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en van 1967 tot 1976 in Brussel bij de Europese Commissie. Tussen 1970 en 1972 had hij de ambtelijke leiding bij de onderhandelingen over de toetreding van het Verenigd Koninkrijk.

‘Dat heeft hij voortreffelijk gedaan,’ zegt oud-diplomaat Edy Korthals Altes (91). ‘Zijn gevoel voor realiteit combineerde hij met visie.’ Hij gold als ‘de beste minister van Buitenlandse Zaken die Nederland nooit heeft gehad’. Wellenstein – weduwnaar en vader van zes kinderen – overleed zaterdag 27 februari in Den Haag. Hij werd 96 jaar.

Wellenstein stamde uit een Luxemburgs-Duitse koopmansfamilie met een handelshuis in Batavia, nu Jakarta, en had een Indische moeder. Hij werd in 1919 in Scheveningen geboren tijdens een verlof van zijn ouders en woonde tot zijn veertiende in ­Nederlands-Indië. Na het gymnasium studeerde hij natuurkunde in Delft.

Oog voor detail

Al snel na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd hij actief in het (studenten)verzet. In 1942 pakten de Duitsers hem op. Na twee maanden Oranjehotel in Scheveningen zat hij een half jaar in Kamp Amersfoort. Over die tijd schreef hij na zijn vrijlating het egodocument Nummers die een ziel hebben, dat werd gepubliceerd in 2013. Al in zijn kamptijd dacht Wellenstein na over de vraag welke rol Duitsland na de oorlog in Europa moest spelen.

Met zijn vriend Max Kohnstamm, die hij in Kamp Amersfoort leerde kennen, zat Wellenstein in het ambtelijk team rond de Fransman Jean Monnet, de aartsvader van de Europese integratie. Die noemde de veel jongere Wellenstein liefkozend ‘mon petit’.

Wellenstein had oog voor detail, zegt Korthals Altes. ‘Hij kende de feiten en zocht onvermoeibaar naar oplossingen.’ Als onderhandelingen vastzaten, nodigde hij zijn gesprekspartners uit voor een zeiltocht.

Heldere opvattingen

‘Een groot Europeaan,’ zegt oud-minister Laurens Jan Brinkhorst (78). ‘Een ambachtsman met de poten in de klei. We missen in deze tijd van verwarring node zijn zuivere denken en heldere opvattingen over de positie van Nederland in Europa en de wereld. Hij heeft mij zeer geïnspireerd.’

Zijn vader was ‘geen vurig pleitbezorger’ van Europa, zegt Edmond (66), oud-diplomaat. ‘Hij was een praktische doener en bracht mensen bij elkaar.’

Na zijn vertrek uit Brussel in 1976 had Wellenstein tot zijn zeventigste commissariaten bij multinationals als Shell, Unilever en ABN AMRO. Hij was medeoprichter van Instituut Clingendael en tot op hoge leeftijd lid van onder meer de Adviesraad Interna­tionale Vraagstukken. De mogelijke Brexit baarde hem volgens zijn zoon grote zorgen. ‘Vooral de effecten op het geheel.’ Tot zijn 93ste zat Wellenstein nog in allerlei discussieclubjes, maar fysiek was de Europeaan van het eerste uur op.

Elsevier nummer 9, 5 maart 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.