Oene van der Wal

Duitse paniek om ‘sterven’ van kranten

Door Oene van der Wal - 18 december 2012

In de jaren tachtig stierven de bossen door zure regen, dachten velen. Daar is in Duitsland het woord Waldsterben voor bedacht. Het stond voor een verondersteld milieudrama vergelijkbaar met het smelten van de poolkappen.

Tegenwoordig is het een term die laat zien hoe overdreven het ondergangsdenken destijds was. Er is in Duitsland meer bos dan ooit.

Zeitungssterben

Toch heeft de laatste tijd een al even paniekerige variant school gemaakt: Zeitungssterben. Het staat voor de crisis in krantenland. De dagbladen gaan er aan en maken plaats voor digitale media, is het sentiment.

Sinds de oprichting van de Bondsrepubliek in 1949 was de kaalslag bij de kranten niet zo groot.

Prominente kranten

De prestigieuze Financial Times Deutschland(FTD) verschijnt komende vrijdag voor het laatst. Meer dan driehonderd journalisten komen op straat te staan. De uitgever pompte er 250 miljoen euro in, maar sinds de oprichting in 2000 heeft het blad nooit een cent winst gemaakt. Zelfs een voortzetting als online-krant ziet het bedrijf na het debâcle niet zitten.

Ook de failliete Frankfurter Rundschauverdwijnt, en daarmee zo’n vijfhonderd banen. Zusterkrant Berliner Zeitungprobeert te overleven, onder meer door het personeelsbestand te halveren.

Democratie

Pessimisten zien de Duitse democratie al in gevaar of spreken van een capitulatie voor ‘neoliberaal’ marktdenken. Zulk marktdenken voert dan tot een culturele Verelendung waardoor er voor ‘kwaliteitsjournalistiek’ geen plaats meer zou zijn.

Voor deze dingen zal best iets te zeggen zijn. Maar wie het Duitse krantenlandschap overziet, kan niet veel anders dan concluderen dat er van alles te veel is. Het land telt 333 dagbladen, verreweg de meeste lokaal en regionaal. Tien zijn er ‘bovenregionaal’. Dan zijn er nog zes zondagskranten.

Of daar genoeg lezers voor zijn, mag worden betwijfeld. De losse verkoop (in Duitsland belangrijker dan in abonnementenland Nederland) is de afgelopen tien jaar scherp gedaald. Veel mensen blijken bereid meer te betalen voor een espresso dan voor een goede krant, hoorde ik een redacteur van de FTD verzuchten.

Vernieuwing

Redacties weten best dat ze zichzelf opnieuw moeten uitvinden en toegevoegde waarde moeten zien te bieden. Maar in de praktijk is daar niet veel van te merken.

Kranten worden grosso modo hetzelfde gemaakt als twintig, dertig jaar geleden: te veel pagina’s vol met lange teksten en nauwelijks aansprekende fotografie of grafische oplossingen, om een paar kwalen te noemen. Selectie lijkt te ontbreken, een kompas ook.

Aldus krijg je niet alleen pakken papier waar niet doorheen te komen is, maar ook veel artikelen die al zijn verouderd voordat ze ter perse gaan.

Veel goeds

Duitse dagbladen hebben nog steeds veel goeds te bieden. Zo etaleren de Frankfurter Allgemeine Zeitung, Die Welt en de Süddeutsche Zeitung vaak een jaloersmakende schrijf- en denkkracht. En Bild – een gunstige uitzondering op het bovenstaande, al lijdt ook daar de oplage – is een indrukwekkende nieuws- en campagnemachine.

Maar of dat genoeg is om de papieren krant te laten overleven? We zullen het zien. Met het Waldsterben bleek het uiteindelijk ook erg mee te vallen.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.