Iedereen schopt tegen kerk, niemand durft islam te kritiseren

30 juli 2013

Een eersterangs activist schopt tegen de kerk, en niet tegen de islam. Iedereen weet met welke religies wel of niet valt te spotten. Wat zijn sommige mensen toch oogverblindend selectief.

De zaak van de Russische punkgroep Pussy Riot blijft de gemoederen bezighouden. Vorige week heeft de rechtbank in Moskou het vrijlatingsverzoek van bandlid Alyokhina (24) afgewezen. Ze moet haar strafkamp van twee jaar volledig uitzitten. Evenals haar collega Tolokonnikova (22). Het derde bandlid, Samutsevich (31), was eerder vervroegd vrijgelaten.

De kwestie heeft veel internationale aandacht gekregen vanwege de ferme reactie van de Russische autoriteiten op de protestactie van de drie bandleden.

Poetin

In februari 2012 verstoorden zij in een kathedraal te Moskou een kerkdienst door eerst kruizen te slaan en vervolgens dansend voor het kerkaltaar onder luide muziek een protestlied te zingen. Ze zeiden de benarde positie van de Russische vrouw en de herverkiezing van Vladimir Poetin aan de kaak te willen stellen.

Ze werden vrijwel direct opgepakt en aangeklaagd voor ‘religieus hooliganisme’. Tevergeefs had de kerk om ‘genade’ gevraagd.

Bij de constitutionele constructie die Poetins herverkiezing mogelijk heeft gemaakt, kunnen uiteraard veel vraagtekens worden geplaatst. Maar zijn ze met hetzelfde gemak te zetten bij de positie van de Russische vrouw? Mij dunkt van niet.

Loondiscriminatie

Op veel belangrijke punten scoort Rusland zelfs beter dan emancipatoire landen als Nederland. Zo is Rusland volgens een onderzoek van consultancybureau Grant Thornton (2004) nummer 1 in de wereld als het aankomt op het aantal vrouwen op topposities in het bedrijfsleven.

Op andere punten scoort Rusland minstens even slecht als Nederland. De ondervertegenwoordiging in de lokale politiek en het openbare bestuur en de loondiscriminatie zijn hier voorbeelden van.

Maar voor de dames van Pussy Riot speelden de feiten een ondergeschikte rol. Ze wilden hun show opvoeren en hun punt maken.

Strijdtoneel

Meestal zijn de reacties op zulke zaken interessanter dan de zaak zelf. Ook in deze kwestie valt dit weer op. Grofweg zijn er twee kampen aan te wijzen die zich erover hebben uitgelaten.

Het ene kamp vond, zich beroepend op de uitingsvrijheid, dat de dames niets viel te verwijten. Hun protestrecht mocht ze niet worden ontnomen en de Kerk moet daarvoor begrip hebben en accepteren dat zij het strijdtoneel wordt.

Het andere kamp vond dat de bandleden een duidelijke grens hebben overschreven. Kerkdiensten verstoren en halfnaakt dansen voor het kerkaltaar zijn contraproductief en vormen een belediging voor de eerbare plaats die de kerk voor velen is.

Ingrediënten

Een ander argument is dat de logische plaats om tegen Poetin te protesteren niet de kerk is, maar het Kremlin – waar ludieke acties wel welkom zouden zijn. Waren de Pussy Riot-leden moedig genoeg om dat te ondernemen?

In de westerse wereld is het eerste kamp verreweg het grootst. Het beschikt over de makkelijkste en minst doordachte argumenten. De ingrediënten lenen zich daar ook voor. Aan veel denkwerk hoef je je niet schuldig te maken om iets van Poetin en de kerk te vinden. Ze zijn immers altijd de kwaadwillenden.

Protest

Denkcreativiteit vormt niet het handelsmerk van het eerste kamp, dat Amnesty International als mobilisator tot zijn beschikking had. De mensenrechtenorganisatie wist meer dan honderd beroemde musici en artiesten, onder wie Madonna, Yoko Ono, Sting, Paul McCartney, Bruce Springsteen, U2 en Adele, ertoe te bewegen hun protest luid en helder te uiten.

En prominente media kwamen woorden tekort om hun verontwaardiging te uiten. Voor het activisme van de Pussy Riot was uitsluitend respect.

In schril contrast hiermee staat een zaak die belangrijke gelijkenissen vertoont met die van de Pussy Riot. Het Tunesische Femen-lid Amina Tyler (19) zit sinds afgelopen mei in de gevangenis nadat ze twee maanden daarvoor met haar borsten op internet verscheen.

Steniging

Op haar bovenlichaam was geschreven: ‘Mijn lichaam is voor mij en niet de bron van iemands eer’. Ze probeerde de benarde positie van de Tunesische vrouw aan de kaak stellen. Ook wilde ze het politieke verbond van de regerende Moslimbroederschap in Tunesië met de salafisten kritiseren.

Een vooraanstaande geestelijke vond dat steniging haar ten deel moest vallen. En de glamour-coalitie die Amnesty heeft weten te mobiliseren voor de Pussy Riot? De Madonna’s en Paul McCartneys van deze wereld waren in geen wegen of velden te bekennen.

Zelfcensuur

Poetin en de kerk, de rode lappen voor menige westerse stier, zijn er niet bij betrokken, waardoor de zaken opeens minder cool en sexy, en veel gevaarlijker zijn. Iedereen weet met welke religies er wel of niet valt te spotten en past zelfcensuur toe wanneer het aankomt op kritiek die levensgevaarlijk kan zijn.

En daarom zijn de spartaanse helden in de zaak van de Russische punkgroep de lafbekken in de zaak-Tyler.

Maar het meest stuitend was de wijze waarop veel journalisten beide zaken toelichtten – of beter gezegd: niet toelichtten. Bij Pussy Riot stonden veel media vooraan in hun oordeel over Poetin en de rol van de ‘machtige’ kerk.

Taboes

Terwijl Tyler nauwelijks noemenswaardige aandacht kreeg; je moest met een vergrootglas op zoek naar supporters. Het heersende sentiment was er veeleer een waarbij Tyler te ver zou zijn gegaan door zich bloot te geven in een Arabische samenleving, zonder rekening te houden met de religieuze taboes in haar land.

Terwijl Pussy Riot-leden eer en glorie zou toekomen omdat ze hadden gedurfd de kerk te vernederen. Het progressieve weekblad The New Stateman beweerde zelfs dat de werkmethode van Tylers actiegroep Femen ‘imperialistisch’ was omdat het geen oog heeft voor de ‘gemeenschapsmores en lokale tradities’ en ‘meer dan een beetje islamofobia’ zou bevatten.

Dubieuze motieven

Enkel The Atlantic namhet helder op voor Tyler. Het blad wees er fijntjes op hoe dubbele standaarden worden gehanteerd bij het activisme van islamitische vrouwen waarvoor allerlei excuses worden gevonden om het in een kwaad daglicht te zetten.

Het simpele feit dat Pussy Riot werd bejubeld en Amina Tyler werd verguisd, toont voor de zoveelste keer aan dat een noodzakelijke voorwaarde om een eersterangs activist te worden is de mate waarin je schopt tegen het christendom en de kerk.

Terwijl een tweederangs activist iemand is die allerlei dubieuze motieven koestert om de islam te kritiseren en onvoldoende respect toont voor de religieuze gebruiken.

Wat zijn sommige mensen toch oogverblindend selectief.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.