Afshin Ellian Afshin Ellian

Obama’s woorden over racisme zijn schokkend en gevaarlijk

Door Afshin Ellian - 22 juli 2013

Barack Obama gedraagt zich in de nasleep van de zaak-Zimmerman niet als president maar als actievoerder. Hij vindt de Verenigde Staten een racistisch land, terwijl hij door een meerderheid van de Amerikaanse blanken tot president werd gekozen.

Amerika in zwart-wit. In een aantal Amerikaanse steden gingen Afro-Amerikanen de straat op om de vervolging van buurtwacht George Zimmerman te eisen. Zimmerman werd door de jury vrijgesproken van doodslag op een ongewapende zwarte tiener in Florida.

Een Amerikaanse jury heeft geoordeeld en gevonnist, maar het ministerie van Justitie onderzoekt nog of een aanklacht wegens discriminatie mogelijk is. Wie heeft Afro-Amerikanen aangezet tot demonstraties tegen een rechterlijke uitspraak?

Zoon

Moeten de Amerikanen vaker de straat op als een rechterlijke uitspraak ze niet bevalt? Wie heeft zich in Amerika schuldig gemaakt aan deze hetze tegen de rechterlijke macht?

‘Toen Trayvon Martin werd neergeschoten, zei ik dat hij mijn zoon had kunnen zijn. Dat is een andere manier om te zeggen dat ik Trayvon Martin had kunnen zijn, 35 jaar geleden,’ aldus de Amerikaanse president Barack Obama in zijn toespraak op de dagelijkse persconferentie van het Witte Huis.

Autosloten

Een unieke toespraak van Obama. Hij brengt zaken ter sprake waarover hij de afgelopen vijf jaar zweeg: ‘Er zijn zeer weinig Afrikaans-Amerikaanse mannen in dit land die nooit zijn gevolgd tijdens het winkelen. Ik heb dat ook meegemaakt. Er zijn weinig Afrikaans-Amerikaanse mannen die nooit de autosloten hoorden dichtklikken terwijl ze op straat liepen. Dat gebeurde ook bij mij voor ik senator werd. Er zijn er weinigen die nooit merkten dat de vrouw in de lift waar ze instapten haar handtas wat steviger vastpakte. Dat gebeurt vaak en die ervaringen bepalen hoe de Afrikaans-Amerikaanse gemeenschap interpreteert wat er die nacht in Florida is gebeurd.’

Realiteit

Wat een openbaring!

Als dit de realiteit van de Amerikaanse samenleving is, waarom voerde Obama er dan geen campagne over? En waarom begint hij er nu wel over?

Uit de woorden van Obama blijkt dat racisme de realiteit is waarin de Amerikanen leven. Maar dan had Obama zich tijdens de campagne moeten richten op deze problematiek, die hem kennelijk persoonlijk raakt. Waarom zweeg hij toen?

Nasleep

De jurist Obama voerde een bittere strijd tegen de Republikeinen die de rule of law – of de principes van de rechtsstaat – niet in acht wilden nemen in de strijd tegen het terrorisme. Neemt hij zelf de principes van de rechtsstaat serieus?

Obama denkt dat de uitspraak in deze zaak anders zou zijn geweest als Martin blank was geweest: ‘Als een blanke tiener in een dergelijk scenario betrokken zou zijn, zouden de uitspraak en de nasleep anders zijn.’

Zelfs de Obama-believers moeten toegeven dat dit een schokkend moment is. Het is een moment waarop de Amerikaanse president de legitimiteit van een rechtelijke uitspraak betwist.

Hoeder

Bovendien intimideert hij de jury door te benadrukken dat het ministerie van Justitie nog eens goed moet kijken of Zimmerman alsnog wegens racisme kan worden vervolgd.

Deze vragen zijn tijdens het proces uitvoerig aan de orde geweest.

Heeft de president van Amerika het recht of de plicht om een jury-uitspraak die hem niet bevalt, te kritiseren? Volgens de Amerikaanse Grondwet is hij het hoofd van de uitvoerende macht, maar ook een hoeder van die Grondwet.

Gezag

De Grondwet eist respect voor en naleving van de rechterlijke uitspraken. De rechterlijke macht handelt binnen de grenzen van de wet. Wanneer een conflict door de rechterlijke macht wordt beslecht, dienen alle partijen – ook staatsorganen – zich daaraan te houden.

Als de president of de wetgever ontevreden is met een wet, moet hij die wet veranderen en niet gaan morrelen aan het gezag van een rechterlijke uitspraak.

Veroordelen

De rechtspraak is er niet alleen omwille van de gerechtigheid maar ook omwille van de rechtsvrede. Nu hebben de Verenigde Staten een president die zich openlijk niet neerlegt bij een rechterlijke uitspraak en indirect mensen uitnodigt om te demonstreren.

Let op: de jury heeft binnen de grenzen van de mensenrechten en erkende rechtsbeginselen gehandeld. Zou de Jordaanse koning of de leider van Iran in de geest van Obama hebben gehandeld, dan stonden de woordvoerders van het Witte Huis in de rij om ze te veroordelen.

Blanke rivalen

Obama gedraagt zich in deze zaak niet als president maar als actievoerder. Hij vindt Amerika een racistisch land, terwijl hij door een meerderheid van de Amerikaanse blanken tot president werd gekozen – twee keer!

Waarom hebben de blanken die in de ogen van de president nog steeds en massaal racistisch zijn, voor hem gekozen en niet voor zijn blanke rivalen?

En dan de rechtspraak: de jurist Obama, hoewel hij op het gebied van rechtsgeleerdheid afgezien van zijn diploma geen serieuze prestatie heeft neergezet, behoort te weten dat juist jury-rechtspraak de eerste serieuze en onomkeerbare aanzet gaf tot opheffing van apartheid in het zuiden van de Verenigde Staten.

Schokkend

President Obama, of actievoerder Obama, heeft een buitengewoon onwenselijke en wellicht gevaarlijke precedent geschapen: de legitimiteit van de rechterlijke uitspraken binnen een democratische rechtscultuur mag kennelijk door de actievoerders op straat worden bepaald, en niet door een onafhankelijke jury.

De president bevordert de ongehoorzaamheid aan de Grondwet waarvan hij de hoeder is. Dit is een schokkend moment in de Amerikaanse rechtsgeschiedenis.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.