Afshin Ellian Afshin Ellian

Europese missionaire politiek is kern van conflict in Oekraïne

Door Afshin Ellian - 03 maart 2014

Westerse media volgen hun leiders en participeren kritiekloos in de anti-Russische stemming. Een Krimoorlog kan het Russische machtsdenken over Europa fundamenteel veranderen. Hoog tijd dat Brussel stopt met de missionaire politiek.

De slag om de Krim, met in de hoofdrol de Europese keizers en de Ottomaanse sultan: de Vrede van Parijs bracht in 1856 een einde aan de Krimoorlog.

Een van de belangrijke gevolgen van dit vredesverdrag was de toelating van het Ottomaanse rijk in de groep van staten waarop het volkenrecht van toepassing was.

Weer dreigt een oorlog om de Krim. Er zijn geen keizers meer en het Ottomaanse rijk is al begraven in de puinhopen van de geschiedenis. De conflicterende partijen van nu zijn Europese Unie en Rusland.

Kritiekloos

De westerse media, die de lijn volgen van de westerse politieke leiders, participeren kritiekloos in de anti-Russische stemming.  Dit is een giftig mengsel van zelfgenoegzaamheid. Tijd voor serieuze reflectie.

De Europese Unie (EU) is de bakermat van de conflicten met Rusland. De Unie gebruikt soms ook nog de NAVO als een paard van Troje om binnen de Russische invloedssfeer te treden.

Maar wat zoekt de EU in het oosten van Europa? Waar komt de expansionistische politiek van de EU vandaan? Welk belang dient deze expansiepolitiek van de Europese Unie?

Sovjetblok

De Europese Unie is de opvolger van de Europese Economische Gemeenschap. De EEG stond vroeger tegenover het Sovjetblok. De Sovjet-Unie is niet meer. De EEG is ook niet meer.

De Europese Unie is niet alleen een economisch samenwerkingsverband – ze wil ook een Unie van waarden zijn. Een Unie drijvend op een aantal universele waarden: de rechten van de mens, democratie, het streven naar vrede en gerechtigheid.

De EU beoogt een veilige ruimte te zijn van rechtvaardigheid en respect voor de menselijke waardigheid. Om deze waarden te realiseren, hanteert Brussel verschillende instrumentaria, onder meer economische.

Expansiepolitiek

De Unie die zelf van de ene crisis naar de andere springt, is driftig bezig met een expansiepolitiek om de gemeenschappelijke waarden naar andere rechtsculturen te exporteren. De Unie van waarden functioneert met een zelfidentificatieparadigma: de missie van waarden.

Europa herkent zichzelf dus in haar ideaal, de realisatie van gemeenschappelijke waarden. De missie brengt inderdaad missionarissen voort. Die Europese, missionaire politiek is de kern van het conflict met Rusland. Anders had Brussel in overleg met Moskou reeds een gemeenschappelijk pakket van afspraken aan Oekraïne kunnen aanbieden.

De Unie heeft immers geen zichtbaar economisch belang in Oekraïne. Wat bewoog de Unie in de Oekraïense zaak? De bekeringsdrang.

Omsingelen

De missionaire Unie heeft een bekeringsdrang: ook Rusland moet worden bekeerd tot het ware geloof, namelijk de waarden van de Unie. De Unie van waarden moet dus het waardenvrije Rusland omsingelen.

Als de politiek, buiten de uitzonderingssituaties, een missionair karakter krijgt, bestaat er een reële kans op gewelddadige conflicten. Omdat het missionaire geloof eigenlijk een antipolitiek gezichtspunt is.

De basis van de politiek, te weten bereidheid tot onderhandelingen en compromissen, is moeilijk te verenigen met een missionair geloof. De missionaire handelingen zijn gebaseerd op passie en niet op rationaliteit van de politiek.

Dat laatste veronderstelt een sterk besef van de geopolitieke afwegingen. De Europese bestuurders schijnen niets geleerd te hebben van eerdere missionaire politici in de Europese geschiedenis.

Doctrine

Hoe moet dan Europa omgaan met haar waarden? Er is een verantwoorde en wellicht effectievere doctrine voorhanden.

We leven in een bipolaire wereld. De waarden van de Unie moeten existeren in een wereld die door verschillende machtscentra wordt bepaald. In de bipolaire wereld dient niet de dwangmatige export van waarden maar de stabilisering van betrekkingen en stapsgewijze beïnvloeding van andere machten en rechtsculturen voorop te staan.

Deze politiek hoeft niet altijd als soft power gezien te worden. Het gebruik van economische middelen of, in het uiterste geval, de inzet van geweld kunnen ook tot stabilisatie leiden. Maar dit zijn de uitzonderingssituaties. In de normale situaties waarbij je telkens een kosten-batenanalyse moet maken, is de erkenning van geopolitieke belangen van anderen de eerste voorwaarde voor elke politiek van stabilisatie.

Missiedrift

Rusland wacht al twintig jaar op Europese erkenning van haar geopolitieke belangen. En de Europese Unie, gedreven door haar missiedrift, ontkent al twintig jaar elke vorm van een Russisch geopolitiek belang. De bittere vruchten daarvan zijn wederom tot volle wasdom gekomen in Oekraïne.

De Europese Unie moet een Krimoorlog voorkomen. Daarbij zouden tienduizenden onschuldige burgers omkomen – voor niets. Bovendien is dit de afschuwelijkste vorm van een gewelddadig conflict: een interetnische oorlog kan onmiddellijk omslaan in een uitroeiingsoorlog.

Een mogelijke Krimoorlog is een broederoorlog die door de meeste Russen aan de Europese Unie zal worden toegeschreven. De Krimoorlog van 2014 kan derhalve het Russische machtsdenken over Europa fundamenteel veranderen. Hetzelfde zal gelden voor Oekraïners.

Deze Krimoorlog kan op den duur onvoorspelbare en gevaarlijke gevolgen hebben voor de Unie. Soms mag men alles riskeren als het om het zelfbehoud van zijn eigen volk of zijn Unie gaat, maar hier is slechts de missionaire dwaasheid van Brussel in het geding.

Diplomaten

Het Westen, dus de Verenigde Staten en de EU, moet diplomaten en niet de ministers-missionarissen op pad sturen. Het associatieverdrag met Oekraïne moet worden hervormd in een gezamenlijk verdrag tussen de EU, Rusland en Oekraïne.

De vorige Krimoorlog eindigde met de Vrede van Parijs. In 2014 moet bij een verdrag van Parijs of Amsterdam de Krimoorlog worden voorkomen. Een kritische reflectie op de Europese missionaire politiek is van levensbelang voor de Europese waarden.

Brussel, houd toch op met die missionaire politiek.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.