Afshin Ellian Afshin Ellian

Onduidelijke Russische plannen met Oekraïne zijn gevaarlijk

Door Afshin Ellian - 11 april 2014

De Russische regering weet niet precies hoe Oekraïne moet worden behandeld. Dat is heel gevaarlijk: één ongelukkig incident en het komt tot oorlog. Het gevolg is een grote wending in het buitenlandbeleid van Europa en Amerika.

Staan we aan de vooravond van grote veranderingen? Komt er een wending aan? Het volk houdt zich niet bezig met deze vragen.

Met de huizenmarkt gaat voorlopig stuk beter omdat de politici zich niet willen bemoeien met de hypotheekrente. Dat hebben ze al gedaan en ze hebben nu vrede mee. En met de economie gaat ook een stuk beter. Waar komt dan de vraag omtrent de mogelijke grote veranderingen vandaan? Uit de Russische hoofdstad Moskou.

Verdrag

Het begon in november vorig jaar met de demonstraties in Oekraïne voor de ondertekening van een handelsverdrag tussen het Oost-Europese land en de Europese Unie (EU). De pro-Russische president Viktor Janoekovitsj wilde, na een tijdje te hebben getwijfeld, niet tekenen.

Op den duur ging het niet meer om het verdrag zelf, maar om de grote broer Rusland. Na weken demonstraties pleegde het Oekraïense volk onder leiding van de oppositie een revolutie. De radicale revolutionairen zijn niet echt pro-democratie of pro-Europa, maar vooral nationalistisch en tegen Rusland. Tegelijkertijd wenst het Oekraïense volk zich te los te maken van de macht in het Kremlin.

Illegaal

De Russische machthebbers verzetten zich tegen de Oekraïense revolutie. De revolutie is illegaal, zegt Moskou. Tja, revoluties zijn illegaal!

In het Kremlin dacht men dat het Westen onder leiding van de Amerikaanse president Barack Obama zou inbinden en bereid zou zijn om de Russische expansie te aanvaarden en te erkennen. Door welke gebeurtenis zag het Kremlin een aanleiding om te denken dat Obama en de EU in de Oekraïense affaire zouden inbinden?

De aanval met gifgas in Syrië werd als een wonderbaarlijke overwinning gezien voor het Kremlin. Obama dreigde het Syrische bewind met een strafexpeditie na de aanval van gifgas in september vorig jaar, maar kwam op dit besluit terug en wel op een onnavolgbare manier: het militaire besluit werd aan het parlement voorgelegd.

De publieke opinie in de Verenigde Staten had geen zin in een oorlog tegen de Syrische president Bashar al-Assad. Deze ongebruikelijke houding van Amerika werd door de Russische president Vladimir Poetin als een overwinning voor Rusland gezien. Het was de eerste overwinning van Rusland na de opheffing van de Sovjet-Unie. En dat smaakt naar meer overwinningen, moet Poetin hebben gedacht.

Rotsvast

Hij annexeerde de Krim. Er gebeurde niets. En dat kan ook niet anders. De Oekraïense staat is instabiel, terwijl de Russische publieke opinie in meerderheid rotsvast achter Poetin staat. Iedereen hoopte dat de bezetting en annexatie van de Krim het einde van de crisis zou zijn.

Dat is helaas niet het geval. Het oosten van Oekraïne verkeert min of meer in dezelfde situatie als de Krim. Bovendien zijn er duizenden Russische soldaten met tanks en vliegtuigen gestationeerd aan de grens met Oekraïne. Zouden ze Oekraïne willen binnenvallen? Wat wil Rusland precies? Niemand heeft een duidelijk antwoord paraat.

Onzinnig

Ik ben bang dat ook men in Moskou niet precies weet wat ze met Oekraïne van plan zijn. En dat is heel gevaarlijk. Een ongelukkig incident is voldoende om een onzinnige oorlog te ontketenen. Vaak wordt de huidige macht in Rusland verweten dat ze de methoden uit de negentiende eeuw gebruiken om de problemen in de eenentwintigste eeuw op te lossen.

Ook een gevaarlijke vergelijking, want oorlogen in de negentiende eeuw waren niet echt zinvolle oorlogen. Historicus en columnist van Elsevier, Arend Jan Boekestijn, ziet in het gedrag van Poetin de terugkeer van het tsaristische denken op het gebied van de Europese betrekkingen. Precies om die redenen moeten we erg bezorgd zijn. Waarom?

De tsaristische macht was ingebed in een reeds bestaande traditie. Daarnaast waren nog ander Europese keizers die de fysieke ambities van de tsaar konden beperken. Daarentegen staat Poetin nu juist los van enige traditie. Hij wil een eigen machtstraditie ontwikkeling voor Rusland. Er is echter geen adellijke klasse die samen met ‘tsaar’ Poetin een traditie zou kunnen ontwikkelen.

Want wat zijn de referentiekaders van Poetin? Hij was een straatvechter (1) en later een KGB-agent in de DDR (2) en daarna werd hij de baas van de economische maffia van Rusland (3). Uit deze drie elementen valt niet echt een verstandige politieke traditie te ontwikkelen.

Wending

Valt Poetin Oekraïne binnen, dan is het logische gevolg een grote wending in Europa en in het Amerikaanse buitenlandbeleid. Daarbij rijst de vraag: wie zijn de volgende slachtoffers van het Kremlin? De Baltische staten? Hoe moet Oost-Europa als een onderdeel van de NAVO en EU worden beschermd? Het is dan voor Europa onontkoombaar om enigszins te gaan militariseren.

Rusland moet niet worden overschat. Poetins Rusland is vermoedelijk economisch en technologisch niet in staat om mee te kunnen doen aan een hermilitariseringwedloop met Europa. En als onder deze omstandigheden het Kremlin wordt gedwongen om te capituleren, lijkt dat op een tsaristische nederlaag.

En dat is heel riskant in een land waar Poetin zelf het nationalisme heeft aangewakkerd. Mislukte tsaars veroorzaakten bloedige opstanden en kwaadaardige revoluties in Rusland.

De toestand rond Oekraïne wordt dan ook steeds gevaarlijker. De escalatie van het conflict zou tot onvoorzienbare situaties kunnen leiden.

Zorg dus dat er geen politieke wending komt door Poetin!

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.