Fred Sengers

Zeestrijd in Zuidoost-Azië kan wereldeconomie ontwrichten

Door Fred Sengers - 15 mei 2014

De spanningen kunnen snel oplopen bij territoriale conflicten in de Zuid-Chinese Zee. Als het uit de hand loopt op de drukste vaarroutes op aarde, zal de economie er wereldwijd onder lijden.

Anti-Chinese demonstraties in Vietnam laten zien hoe snel nationalistische sentimenten kunnen opspelen. Op de Zuid-Chinese Zee wordt een gevaarlijk kat-en-muisspel gespeeld dat eenvoudig kan leiden tot een escalatie die de wereldeconomie kan ontwrichten.

Tienduizenden woedende demonstranten in Vietnamese steden gingen de afgelopen week de straat op. Ze zijn boos op China dat met het gigantische boorplatform Haiyang Shiyou 981 naar olie wil gaan boren in een gedeelte van de Zuid-Chinese Zee dat zowel China als Vietnam tot zijn exclusieve economische zone rekent.

Vernielingen

In de zuidelijke stad Thuan An sloeg de vlam in de pan toen een deel van de twintigduizend demonstranten optrok naar een industriepark voor internationale bedrijven.

Daar werden vernielingen aangericht aan tientallen fabriekspanden van Chinese ondernemingen – al werden abusievelijk ook Taiwanese ondernemingen slachtoffer. Vijftien werden er in brand gestoken en er vielen 21 doden.

De Vietnamese overheid leek de anti-Chinese demonstraties in eerste instantie aan te moedigen, maar is geschrokken van de geweldsuitbarsting in Thuan An.

De regering verklaarde dat het zal zorgen voor de veiligheid van personeel en eigendommen van buitenlandse ondernemingen. Honderden relschoppers zijn inmiddels gearresteerd.

Luchtmacht

De gebeurtenissen in Thuan An laten zien hoe hoog en hoe snel nationalistische emoties in deze regio kunnen oplopen. Verontrustend is wat er zich de afgelopen dagen op zee heeft afgespeeld.

Vietnamese kustwachtvaartuigen die poolshoogte kwamen nemen bij het boorplatform raakten slaags met Chinese schepen. Er werden waterkanonnen ingezet, schepen ramden elkaar herhaaldelijk. Zelfs de Chinese luchtmacht werd in stelling gebracht.

Er is ditmaal gelukkig geen schot gelost, maar zulke incidenten kunnen eenvoudig leiden tot een snelle escalatie. De Vietnamese marine heeft al gewaarschuwd dat het zich de volgende keer zal verdedigen als het door Chinese schepen wordt geramd.

Westerse stranden

Het probleem is dat beide partijen ervan overtuigd zijn in hun recht te staan. Het draait allemaal om een groep van ongeveer dertig eilandjes, zandbanken en riffen die internationaal als de Paracel-archipel wordt aangeduid.

De Chinezen beroepen zich op het feit dat de eilanden, die zij Xisha (westerse stranden), noemen, gedurende de geschiedenis meermaals tot het Chinese rijk behoorden.

De Vietnamezen gebruiken hetzelfde argument. De eilanden die zij Hoang Sa (gele zanden) noemen, stonden ook vaak onder Vietnamees bestuur. Na de Tweede Wereldoorlog nam China een aantal eilanden weer in bezit, terwijl Frankrijk de andere eilanden onder zijn bestuur bracht.

Bloeiende handel

Na de onafhankelijkheid van Vietnam, kwam het in 1974 tot een militair treffen, waarbij de Vietnamezen werden afgetroefd. Sindsdien staat de archipel onder Chinese controle.

Jarenlang gebeurde er niet zoveel in het gebied. China en Vietnam ontwikkelden, ondanks hun territoriale meningsverschil, zelfs een hartelijke relatie en bloeiende handel.

Die status quo is doorbroken nu China naar olie wil boren. Het Chinese ongeduld over de territoriale kwestie dwingt Vietnam op zijn strepen te gaan staan om geen rechten te verspelen.

Wereldeconomie

Dit is een gevaarlijk precedent, omdat dit niet het enige territoriale conflict in Zuidoost-Azië is. Ook Japan, Zuid-Korea, Taiwan, Singapore, de Filipijnen, Brunei en Indonesië hebben territoriale disputen met elkaar en met Vietnam en China, die allemaal op een oplossing wachten.

Wat er in de Zuid-Chinese Zee gebeurt, is niet alleen een kwestie die alleen de regio betreft. Hier lopen de drukste scheepvaartroutes ter wereld. Een gewapend conflict zal de wereldeconomie ontwrichten.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.