Afshin Ellian Afshin Ellian

De waarheid en geschiedenis zijn grootste vijand van de islam

Door Afshin Ellian - 27 juni 2014

De georganiseerde ontwetendheid is een machtig instrument geweest bij de vestiging van de islam. Maar die ontwetendheid begint nu te verdampen. Hoe gaan de sjiieten om met herinneringen aan een pre-islamitisch Perzië, het huidige Iran?

Perzië is ooit veroverd door Alexander de Grote (356 v. Chr. – 323 v. Chr.) Hij wilde Cyrus de Grote, de eerste grote veroveraar in de geschiedenis nadoen. De vrucht van de verovering was minder tragisch dan de verovering zelf.

De Hellenistische cultuur drong de Perzische ziel in. Er zijn nog steeds duizenden verbasterde Griekse woorden in het Perzisch. Alexander de Grote veranderde de Perzische cultuur op een positieve wijze: er kwamen, naast de Perzische religie, nog nieuwe goden en godinnen bij. Het duurde een paar eeuwen tot de Perzen weer over een volledig imperium beschikten.

Zwakte

Nu sla ik een paar eeuwen over. Dat doet mij belanden bij de Sassaniden (224-641). Dat is het laatste Perzische imperium uit de antieke tijd. In de nadagen van Sassaniden werd het imperium overheerst door zwakte en een interne machtsstrijd.

De tweede kalief Oemar wist met moeite zijn mannen over te halen om Perzië aan te vallen. Hij vertelde ze een hadith van Mohammed. De profeet zou hebben gezegd dat bij de aanval op Perzië de engelen de wapens van Perzen ongedaan zullen maken. Oemar sprak hen moed in en beloofde hen de vrouwen en schatten van Perzië.

Nederlaag

Perzië werd veroverd. De wereld verloor een antieke supermacht. Tot de dag van vandaag worstelen Perzen met deze nederlaag. In 641 ging Perzië ten onder. Het duurde bijna een eeuw totdat het heel Perzië door de jihadisten was veroverd.  De Perzische poëzie veranderde vanaf toen in het verhaal van tragische helden.

De islamisering van Perzië ging gepaard met geweld en vernedering: ze mochten zelfs als niet-moslim niet langer eigenaar zijn van hun eigen grond. Nadat ze moslims werden, werden ze als mawali – iemand die onder patronage valt – gekwalificeerd.

Ze kregen ten tijde van Abbasiden invloed in het politieke bestel. Met de verzwakking van de centrale macht richten de Perzen hier en daar hun eigen koninkrijkjes op. De allerlaatste Perzische anti-islamitische opstand was tijdens de heerschappij van kalief Al-Ma’moen (813-833) in Azerbaijan van Perzië.

Onthoofd

Babak Khorramdin was een aanhanger van Zarathustra en kwam in opstand tegen de Arabische islamitische heersers. De kalief stuurde de Perzische generaal en gouverneur van Egypte, Afshin, op hem af. Afshin – met hem de islam – won en Babak verloor. Hij werd in Bagdad in aanwezigheid van de kalief onthoofd en op een heuvel opgehangen.

Kort daarna kreeg Afshin gewetensbezwaren. Hij veranderde. Afshin wilde een complot smeden tegen de kalief teneinde de weg van Babak voort te zetten. Afshin veranderde in een anti-islamitische held: hij werd gearresteerd, onthoofd en op de heuvel van Babak opgehangen. Daarna was er een oorverdovende stilte.

Beweging

Bijna 900 jaar na de islamitische verovering van Perzië herrees het rijk met behulp van soefi’s die sjiiet waren geworden. Vanuit Azerbaijan kwam een beweging tot stand die de basis heeft gelegd voor het soevereine Perzië. Safawiden (1501-1722) vestigden de eerste Perzische dynastie die geheel Irak bestreek.

Voorheen waren hier en daar gebieden waar de Perzische koningen regeerden: de Samaniden (874-999), de Boejiden (933-1030). Maar Isamil, de eerste koning van Safawiden, veroverde alle gebieden van Iran. Er was wel een groot probleem: het Ottomaanse kalifaat. De ummah viel immers onder het regime van de islam en dus het kalifaat van Turken. De Ottomanen werden boos en vielen de Iraniërs aan.

Zonneklaar

Indertijd rees een existentiële vraag: wat onderscheidde de inwoners van het voormalige Perzië met de inwoners van het islamitische kalifaat? Ze waren allemaal moslims en ze hanteerden hetzelfde alfabet. Bovendien pasten ze hetzelfde rechtsstelsel, namelijk de sharia, toe. Daardoor was het zonneklaar dat ook de Iraanse moslims onder het kalifaat zouden vallen. Op grond waarvan zou een Perzische leider het volk kunnen aansporen om zich gewapenderhand te verzetten tegen het Ottomaanse leger?

De vergetelheid had zich al meester gemaakt van de Perzen: ze wisten niet meer wie ze waren. Wat zou de identiteit van Perzië moeten zijn? Wat zou de scheidslijn moeten zijn tussen Perzië en de rest? De Safawidische oplossing voor dit probleem heette: de sjiitische identiteit.

Zwaard

De sjiitische richting werd de staatsgodsdienst van de Perzen. Waren destijds alle Perzen sjiiet? Nee, waarschijnlijk bestond de helft van de bevolking uit de soennitische burgers. De Safawiden hebben met het zwaard de meerderheid van Perzen sjiiet gemaakt. Het dogma luidde: in naam van het sjiitische Perzië moesten de Perzen zich verzetten tegen de soennitische Ottomaanse onderdrukkers.

De Safawiden wonnen van de Ottomanen. Voor de eerste keer in de geschiedenis van de islam verschenen twee islamitische politieke ordes als gelijkwaardige machten op het podium van de geschiedenis: Perzië en het Ottomaanse kalifaat. Zo zijn de Perzen sjiiet geworden. Om niet veroverd te worden door de Arabieren en Turken werden de Perzen sjiiet.

Gouden huisje

Het staatssjiitisme was een noodzaak om Perzië uit haar as te laten herrijzen. Langzamerhand werd de sjiitische identiteit de noodzakelijke identiteit om zich te beschermen tegen de oprukkende machten. Alle koningen en dynastie na de Safawiden hebben zich gehouden en ingespannen voor het behoud van de sjiitische identiteit van Perzië.

De koningen organiseerden geestelijke ordes. De ayatollahs kregen een belangrijke taak: zij moesten het volk opvoeden in het sjiitische patriottisme. Maar de soennieten hebben Mekka en Medina.

Wat heeft de sjiitische macht om het volk te verenigen? De sjiieten bedachten heiligdommen rond de graven van hun heiligen. Mashhad, de stad waar de achtste sjiitische imam is begraven wordt naar het model van Mekka opgebouwd.

De tombe, moskee en het gouden huisje rond de graf van imams moeten elke Pers het gevoel geven dat ze al in Mekka zijn. De Pers vond zijn eigen Mekka uit. Deze traditie werd voortgezet door de sjiieten in Irak. De sjiitische identiteit is niet langer verbonden met Perzië maar ook met Irak en Zuid-Libanon.

Onwetendheid

De georganiseerde ontwetendheid is een machtig instrument geweest bij de vestiging van de islam. Alles voorafgaand aan de islam werd immers als ‘jahilliyya’ – barbaarse onwetendheid – aangeduid. De onwetendheid begint nu te verdampen in het licht van de geschiedenis. Daarom worstelt de sjiitische macht nu met de herinneringen aan het pre-islamitische Perzië.

De waarheid en de geschiedenis zijn de grootste vijanden van de islam.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.