Fred Sengers

De Big Deng-theorie – of waarom China het kapitalisme viert

Door Fred Sengers - 21 augustus 2014

Minder staat, meer markt. Minder Mao, meer Deng. China viert deze week groots de geboortedag van de kameraad die het kapitalisme bracht.

Vrijdag 22 augustus wordt in China de 110de geboortedag van Deng Xiaoping gevierd. De Chinese leiders van nu hebben meer met hem op dan met Mao, grondlegger van de partij en de Volksrepubliek. En dat zegt veel over het hedendaagse China.

Een biografie, een bundel met zijn verzameld werk, een bijeenkomst in het bijzijn van de complete communistische elite en niet te vergeten een 48-delige televisieserie over zijn leven. Dezer dagen wordt in China flink uitgepakt met de 110de geboortedag van Deng Xiaoping, de ‘hoofdarchitect van de socialistische hervorming’.

Grote Roerganger

Het verschil met de manier waarop in december 2013 de 120ste geboortedag van Mao Zedong werd gevierd, is veelzeggend. Toen werden feestelijkheden op bevel van hogerhand versoberd.

Een gala-avond ter ere van de Grote Roerganger werd geannuleerd. Een 100-delige televisieserie over zijn leven werd een paar dagen voor uitzending geschrapt. Ik denk nog weleens aan de makers, die vijf jaar aan de serie hebben gewerkt.

De boodschap van de huidige Chinese leiders is duidelijk: minder Mao, meer Deng.

Chaos

Mao stond aan de basis van de oprichting van de communistische partij van China en ging voor in de strijd tegen de Japanse bezetter en de burgeroorlog tegen de Kwomintang. Volgens de communistische geschiedschrijving heeft hij China bevrijd en daarvoor zijn Chinezen hem tot op de dag van vandaag dankbaarheid verschuldigd.

Maar hij was ook de man die China in de decennia daarna in complete chaos stortte en miljoenen doden op zijn geweten heeft. Deze periode is in China nog altijd moeilijk bespreekbaar. Er is een Nederlander (hoogleraar Frank Dikötter, lees zijn boeken!) voor nodig om deze donkere beginperiode van de Volksrepubliek te beschrijven – geen Chinese historicus waagt zich eraan.

Linkse conservatieven

De huidige Chinese leiders spreken voorzichtig over zijn politieke erfenis, als ze zeggen dat Mao 70 procent goede en 30 procent slechte dingen heeft gebracht. Andersom zou ook te betogen zijn.

Het is duidelijk dat ze Mao-vereerders beschouwen als linkse conservatieven met een ongezonde hang naar het verleden die vooruitgang in de weg staan.

Nee, dan Deng. Die wordt omarmd als de grondlegger van het moderne China. Hij was degene die in 1979 de opendeurpolitiek inzette, waarna in China in 35 jaar tijd een economisch wonder werd verricht dat van het land een supermacht maakte.

President en partijleider Xi Jinping wordt deze week in de staatsmedia afgeschilderd als een regelrechte politieke nazaat van Deng. De impliciete boodschap is dat China de weg die hij is ingeslagen, moet volgen: meer markt, minder staat. Maar ook economische hervormingen, geen politieke veranderingen.

Burgerprotest

Over de politieke loopbaan van Deng valt het nodige op te merken. Niet toevallig begint de tv-serie over zijn leven in 1976 en eindigt alweer in 1984. De periode dat hij als strijdmakker van Mao vuile handen maakte, blijft zo buiten beschouwing, evenals de twee keer dat hij werd weggezuiverd.

En de serie eindigt voor het lastige jaar 1989, als Deng opdracht geeft het grootste burgerprotest uit de geschiedenis van de Volksrepubliek neer te slaan.

Maar daar draait het niet om in de Big Deng-theorie. In het socialisme met Chinese karakteristieken draait tegenwoordig veel, zo niet alles om geld. Alleen wil niemand dat hardop zeggen, omdat dat het fundament onder de eenpartijstaat wegslaat.

En dus viert China deze week groots de geboortedag van de kameraad die het kapitalisme bracht.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.