Afshin Ellian Afshin Ellian

Alleenheersers zijn onsterfelijk, vinden ze zelf

Door Afshin Ellian - 10 september 2014

Als een volk gaat geloven in de onmisbaarheid van tirannie, dan is het reddeloos verloren. Dat besef is kennelijk nog niet doorgedrongen tot Iran.

Totalitaire leiders schijnen nooit ziek te worden. En mythes gaan ook niet snel dood.

Jozef Stalin is al een paar keer doodverklaard: de eerste keer bij zijn begrafenis, de tweede keer tijdens het bewind van Nikita Chroesjtsjov (1894-1971) en de derde keer tijdens het bewind van Michail Gorbatsjov.

Maar hij is nooit definitief doodgegaan: nog steeds wordt Stalin in Rusland door velen als een held gezien. Het was de theoreticus van politiek geweld, Georges Sorel (1847-1922) die wees naar de behoefte van de massa om te geloven in politieke mythes.

Behekst

In zijn briljante boek Triomf en tragedie. Een politiek portret van Josef Stalin schrijft Dmitri Vologonov (1928-1995) dat de voormalige Sovjetleider een geheim kende om daarmee het maatschappelijke bewustzijn te sturen: ‘Het was belangrijk mythen, sjablonen en legenden, die niet zozeer gebaseerd waren op rationale kennis als wel op geloof, bij dat bewustzijn in te voeren.’

Stalin schiep een machtig rijk. Toen hij, de mythe op 5 maart 1953 om 9.50 uur voor altijd ging slapen, wilde het volk dat niet geloven. Het was behekst door de totaliteit van angst en terreur waardoor ze langzamerhand in de noodzakelijkheid daarvan gingen geloven.

Het volk dat in tirannie begint te geloven, is verloren.

Jonge katjes

Over de gezondheid van de totalitaire leiders worden geen mededelingen gedaan – ze zijn er altijd en overal. Eigenlijk durft niemand de sterfelijke goden ziek te verklaren. Hoewel met de Sovjetleider Leonid Brezjnev (1906-1982) een medisch team meereisde, mocht de wereld niet weten aan welke fysieke gebreken de leider leed.

De leider lijdt niet, hij leidt. Sterfelijke goden moeten geheimzinnig blijven. Chroesjtsjov, de opvolger van Stalin, vertelde ooit een anekdote over zijn voorganger, die een belangrijk aspect van het bestaan van een leider met onbegrensde bevoegdheden verlicht: ‘Wat zouden jullie doen als ik er niet meer ben?’ vroeg Stalin in een vergadering aan enkele sleutelfiguren van zijn land. ‘Dan zijn jullie hulpeloos als jonge katjes!’ antwoordde Stalin zelf.

Imago

Sterfelijke goden zijn bezorgd om hun eigen erfenis en vooral het behoud daarvan, namelijk het imperium van controle en terreur.

Ayatollah Khamenei, de leider van Iran, is een levende totalitaire leider. Ook hij beschikt over onbegrensde bevoegdheden. Constitutioneel draagt hij de titel ‘absolute opperste leider’.

De absolute opperste leider heeft een omvangrijk netwerk van instituten die zijn imago moeten bewaken. Hoewel hij in de jaren tachtig een verschrikkelijke aanslag overleefde en daardoor gedeeltelijk invalide is geraakt, worden er nooit mededelingen gedaan over zijn gezondheid.

Alleen aan het begin van zijn tijdperk als de absolute opperste leider van Iran werd bekend dat hij met succes aan zijn blinde darm was geopereerd.

Ernstig ziek

Khamenei is 75 jaar oud. Enkele jaren geleden bereikte Michael Ledeen, een voormalige veiligheidsadviseur van de Amerikaanse president Ronald Reagan, het bericht dat Khamenei ernstig ziek is. Volgens Ledeen zou hij aan kanker lijden.

Onmiddellijk weerlegde de Iraanse regering dit bericht, waarna Khamenei op de staatstelevisie verscheen. Ook mij bereikten een paar jaar geleden betrouwbare berichten dat Khamenei dodelijk ziek is.

Deze week bracht de Iraanse staatstelevisie het bericht naar buiten dat Khamenei is geopereerd aan zijn prostaat. Iraanse media zeiden dat hij voorafgaand aan de operatie tegen de journalisten had gezegd: ‘Het is niet zorgwekkend. Maar dat wil niet zeggen dat de mensen niet moeten bidden voor mij. Het is inshallah niet zorgwekkend en het is een heel gewone operatie.’

Paniek en angst

Daarna meldden Iraanse media dat de leider niet onder de totale narcose maar onder plaatselijke was gebracht.

Maar wacht even: Khamenei is toch de plaatsvervanger op aarde van de twaalfde imam Mahdi? Heeft Mahdi nu een plaatsvervanger op aarde zonder prostaat? Dat lijkt me een theologisch probleem!

Hoewel: ook de profeet Mohammed werd erg ziek. Volgens verschillende verhalen had hij pijn en koorts. De profeet is door een ziekte aan zijn einde gekomen.

De Iraanse staatstelevisie probeerde de paniek en de angst – en de vreugde bij de vijand – te temperen door goed geregisseerde berichtgeving en foto’s te verspreiden. Ze willen de vijand vóór zijn bij de berichtgeving.

Levende zieke

Alle belangrijke politieke en militaire figuren, met de Iraanse president Hassan Rohani voorop, kwamen op bezoek. Ze kusten hem op zijn voorhoofd en op zijn wang. De leden van de Revolutionaire Garde hebben een speciaal salaat, een islamitische gebed, verricht voor de gezondheid van de absolute opperste leider.

In een korte reportage van het bezoek van een aantal ayatollahs aan Khamenei zien we hoe de top bezorgd en blij is met een levende zieke Khamenei. Deze beelden deden mij denken aan een aantal personages uit de roman van Umberto Eco, De naam van de roos.

Brand

Ook daar liepen vastgeroeste geestelijken rond die de verboden boeken op een verboden vleugel van een bibliotheek bewaakten. In hun strijd tegen de boeken, het denken en het weten staken ze per ongeluk alles wat hen lief was in brand: de bibliotheek van de klooster met alle Bijbels daarin. Dit staat de ayatollahs te gebeuren.

Ook Khamenei zou – in andere bewoordingen – over zijn eigen dood tegen zijn makkers hebben gezegd: ‘Dan zijn jullie hulpeloos als jonge katjes!’

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.