Syp Wynia

Bijstandstoerisme wordt beperkt, maar blijft politiek dynamiet

Door Syp Wynia - 12 november 2014

Praktisch onbegrensde migratie binnen de Europese Unie kan het hele systeem van uitkeringen en toeslagen opblazen. Dat het Europese Hof hier iets aan doet is verstandig, maar zal de discussie niet doen verstommen.

Er zijn grenzen aan het bijstandstoerisme binnen de Europese Unie (EU), zo heeft het Europees Hof in Luxemburg vastgesteld. Wie vanuit Roemenië naar Duitsland verhuist zonder het voornemen in eigen onderhoud te voorzien, heeft geen recht op bijstand, zo zegt het Hof.

Dat is een opsteker voor politici die het uitkeringstoerisme binnen de EU aan banden willen leggen, zoals de Britse premier David Cameron.

Straf

Nu was het geval dat aan de Europese rechter werd voorgelegd ook wel erg straf. De inmiddels 25-jarige Roemeense Elisabeta Dano ging vijf jaar geleden met haar zoontje bij haar zus in het Duitse Leipzig wonen en kreeg daar enkele honderden euro’s aan kinderbijslag en andere ondersteuning.

Ze vroeg echter ook bijstand aan – in Duitsland zo’n 500 euro – die haar werd geweigerd. Dano had slechts drie jaar lagere school, had ook in eigen land nooit gewerkt, maar was wel veroordeeld voor diefstal. Ze had ook in Duitsland geen enkele moeite gedaan om aan werk te komen.

Weinig werkbelust

Dat Dano uiteindelijk bij het Hof in Luxemburg belandde, was te danken aan een actiegroep van de protestantse kerk in Leipzig, die nu ernstig teleurgesteld is over de uitspraak. Maar in Duitsland gaat vooral aan de rechterzijde van de politiek de vlag uit.

Daar wordt de toestroom van kansloos en weinig werkbelust ‘bijstandstoerisme’ met zorg aanschouwd. Sinds Roemenen en Bulgaren zich sinds begin dit jaar in beginsel vrij mogen vestigen, is de bijstand aan deze immigranten in diverse Duitse steden verdubbeld.

Steun in de rug

Ook in Nederland is de uitkeringsafhankelijkheid van Oost-Europeanen de afgelopen jaren fors aan het stijgen. Volgens vorig jaar gepubliceerde cijfers werkt maar 36 procent van de pas geïmmigreerde Bulgaarse vrouwen, voor Bulgaarse mannen is dat 67 procent.

Voor de VVD in de Tweede Kamer waren cijfers over scherp gestegen uitkeringen voor Oost-Europeanen aanleiding om wetswijzingen te eisen.

Hoe de beslissing van het Luxemburgse Hof voor Nederland uitpakt is niet helemaal duidelijk, maar het lijkt wel een steun in de rug voor het kabinet-Rutte ten opzichte van de Europese Commissie. Die wees tot dusver alles wat het vrije verkeer van personen binnen de EU beperkte, hooghartig af.

In dat licht is de uitspraak van D66-europarlementariër Sophie in ’t Veld opmerkelijk. Die vindt de uitspraak van het Luxemburgse Hof juist een nederlaag voor iedereen die het vrije verkeer binnen de EU wil intomen.

Gejuich

Over een minstens zo belangrijke kwestie moet het Europees Hof nog een uitspraak doen. En dat is over de vraag of iemand die wél werk zoekt of werk heeft gehad, recht heeft op bijstand in een ander EU-land.

Wat de uitspraak van het Hof in Luxemburg al duidelijk heeft gemaakt, is dat er ook binnen de huidige Europese wetgeving grenzen zijn aan het uitkeringstoerisme. Het Hof wees het beroep op ‘discriminatie’ bijvoorbeeld af.

In Londen werd op het besluit van het Hof dinsdag met gejuich gereageerd. Premier David Cameron wil inperkingen aan het vrije verkeer binnen de Europese Unie en vooral de uitkeringsrechten beteugelen. Hij verbindt die kwestie aan het referendum dat hij wil houden over het eventueel uit de EU stappen van zijn land.

Royaal

Het is aannemelijk dat er de komende jaren nog veel juridische en politieke controverses zullen volgen over de vrije migratie binnen Europa in relatie met uitkeringen. De ervaring leert dat juist kanslozen er belang bij hebben om te verhuizen naar landen met een relatief royaal uitkeringssysteem, zoals Nederland.

Praktisch onbegrensde migratie binnen de Europese Unie kan het hele nationale systeem van uitkeringen en toeslagen opblazen. Anders gezegd: het vrije verkeer van personen zoals dat binnen de Europese Unie als basisprincipe geldt, zet de bijl aan de wortel van royale verzorgingsstaten als Nederland.

Het vrije verkeer en het uitkeringssysteem zijn mede om die reden politiek dynamiet. En niet alleen in Groot-Brittannië, maar ook in Nederland.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.