Gerbert van der Aa

Het gelijk van Boko Haram: ideeën van terroristen breed gesteund

Door Gerbert van der Aa - 23 maart 2015

De islamitische terreurgroep Boko Haram ziet westers onderwijs als bron van alle kwaad. Opmerkelijk: de moslims in Noord-Nigeria denken er precies zo over.

De islamitische terreurorganisatie Boko Haram, die scholen verwoest en leerlingen vermoordt, gaat voorop in de strijd. Maar afkeer van westers onderwijs is geen randverschijnsel in Nigeria.

De meeste moslims veroordelen het extreme geweld van de Nigeriaanse jihadisten, die deze maand banden aanknoopten met IS, maar hun opvattingen over onderwijs kunnen rekenen op  brede steun. Westers onderwijs, zoals op seculiere overheidsscholen, is volgens veel moslims verantwoordelijk voor bijna alles wat er mis is in Nigeria.

‘Westers onderwijs heeft de kiem gelegd voor een kwaadaardig  materialisme,’ schrijft de invloedrijke Nigeriaanse politicus Usman Bugaje (64) in de bundel Western Education in Northern
Nigeria.

Verval

Bugaje, uit de noordelijke stad Katsina, vindt westers onderwijs een vorm van neokolonialisme. ‘Het heeft onze traditionele normen en waarden aangetast, waardoor maatschappelijke cohesie is afgenomen en sociaal-economische vooruitgang wordt belemmerd. Corruptie, verval en wanbeleid zijn het resultaat.’

De weerzin tegen westers onderwijs heeft een lange geschiedenis in Nigeria, met ruim 170 miljoen inwoners het volkrijkste land van Afrika. Toen de Britten het land rond 1900 koloniseerden, keerden islamitische leiders zich al snel tegen de scholen die de Britten openden.

Losbandigheid

Ze waren bang dat de koloniale overheid onderwijs wilde gebruiken om islamitische kinderen te indoctrineren. Geestelijke leiders waarschuwden dat leraren verderfelijke opvattingen propageerden over onder meer vrijheid en vrouwenrechten. Losbandigheid en prostitutie zouden het gevolg zijn.

De politieke elite in Noord-­Nigeria heeft zich nooit echt losgemaakt van deze ideeën. En ook onder gewone burgers is de weerzin tegen westers onderwijs wijdverbreid. Veel moslims beseffen  dat een goede opleiding, met vakken als Engels en wiskunde, de sleutel is tot een carrière.

Maar negatieve bijeffecten brengen hen aan het twijfelen. Op veel plaatsen oefenen geestelijk leiders druk uit op ouders om hun kinderen alleen de islam te laten bestuderen. De ideologie van Boko Haram, dat vrij vertaald ‘westers onderwijs is verboden’ betekent, sluit daar naadloos op aan.

‘Ik stuur mijn kinderen liever naar de koranschool,’ zei Mohamed Salisu (41), veiligheidsbeambte op een fabriek, anderhalf jaar geleden in een dorp even buiten de Nigeriaanse hoofdstad Abuja. ‘Daar leren ze alles wat belangrijk is in het leven.’

Weerzin

Salisu, die twee vrouwen en zeven kinderen heeft,  benadrukte dat westerse opvattingen over onder meer democratie niet stroken met de islam. De wil van de meerderheid van de kiezers mag volgens hem niet prevaleren boven wat er in de Koran staat. ‘Ik kan mijn religieuze principes niet verloochenen.’

Spanningen tussen het islamitische Noorden en het christelijke Zuiden wakkeren de weerzin tegen westers onderwijs verder aan. Islam en christendom, die in Nigeria elk ongeveer evenveel aanhangers hebben, beconcurreren elkaar. Geregeld zijn er gewelddadige conflicten.

Volgens moslims is westers onderwijs te veel gemodelleerd naar christelijke normen en waarden. Westerse hulporganisaties die onderwijs in Nigeria financieren, klinkt het verwijt, zouden moslims proberen te bekeren.

Scherpslijpers

Nigerianen exporteren de afkeer van westers onderwijs naar andere Afrikaanse landen. In Sudan, waar zich de afgelopen eeuw honderdduizenden Nigeriaanse moslims vestigden, staan de immigranten uit West-Afrika bekend als religieuze scherpslijpers.

De Fellata’s, zoals ze worden genoemd, kijken van oudsher neer op Sudanezen die hun kinderen naar westerse scholen sturen. De leiders van de Sudanese afdeling van de Moslimbroederschap zagen de Nigeriaanse immigranten als natuurlijke bondgenoten toen ze in 1989 met succes een staatsgreep pleegden.

‘Door de oorlog in het Noorden gaan meer dan tien miljoen Nigeriaanse kinderen niet naar school,’ zegt journalist Alkasim Abdulkadir (34), die werkt aan een boek over Boko Haram. ‘Zelfs koranscholen zijn gesloten.’

Rijk en machtig

De weinige scholen die nog wel open zijn, hebben te kampen met teruglopende leerlingaantallen. Uit angst voor ontvoeringen en aanslagen houden ouders hun kinderen thuis.

Grote groepen Nigeriaanse moslims zijn er verheugd over dat seculier onderwijs, mede door de terreur van Boko Haram, steeds verder in de verdrukking komt. Door meer islamitisch onderwijs, zo denken ze, wordt alles beter. Volgens hen kan Nigeria zich alleen op die manier ontwikkelen tot een rijk en machtig land met rechtvaardige leiders.

Elsevier nummer 13, 28 maart 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.