Arend Jan Boekestijn

Midden-Oosten is veel te chaotisch voor westerse grondtroepen

Door Arend Jan Boekestijn - 20 april 2015

Misschien is een luchtcampagne voldoende om de strijdende partijen in Jemen aan de onderhandelingstafel te krijgen. Grondtroepen inzetten in een land waar allianties wisselen, is vragen om moeilijkheden.

Er is een nieuw strijdtoneel bij­gekomen in het Midden-Oosten. Immers, een coalitie onder leiding van Saudi-Arabië is met steun van de Verenigde Staten een militaire operatie in Jemen begonnen. De strijdende partijen zouden veel kunnen leren van eerdere interventies in dit gebied.

De Turken hebben nog hoofdpijn van Jemen. In de negentiende eeuw leden de Ottomanen grote verliezen toen zij de opstandige stammen in Jemen probeerden te bedwingen. Vier divisies sneuvelden.

Monarchisten

Egypte heeft er ook zijn vingers aan gebrand. In 1962 was in het koninkrijk Jemen een staatsgreep en riepen de republikeinen de Jemenitische Arabische Republiek uit.

Dit leidde tot de Noord-Jemenitische burgeroorlog, waarin de monarchisten werden gesteund door Saudi-Arabië en de republikeinen door de Verenigde Arabische Republiek, geleid door de Egyptische president Gamal Abdel Nasser.

Nasser en koning Saud van Saudi-Arabië streden om de macht in de Arabische wereld. Nasser zag zijn kans schoon om de revolutie te verspreiden op het Arabisch schiereiland. Zijn generaals beloofden hem een spoedige overwinning.

Vliegtuigen en tanks

Dat pakte anders uit. De Jemenitische republikeinen waren zwak en creëerden al snel een politiestaat die verzet opriep. Het moderne Egyptische leger met zijn vliegtuigen en tanks kon niet veel beginnen in de bergen. Daar waren de zaïditische stammen heer en meester en zij kregen steun van Saudi-Arabië.

Let wel: het soennitische Saudi-Arabië steunde dus de sjiitische zaïdieten en samen bestreden zij het soennitische Egypte. Religie is in het Midden-Oosten dus niet altijd doorslaggevend.

In 1965 nam Nasser zijn verlies en sloot vrede met koning Faisal van Saudi-Arabië. De Jemenitische republikeinen hadden daar geen boodschap aan en de oorlog ging gewoon door. Koning Faisal sloot toen een pact met het sjiitische Iran tegen Egypte. De soennitisch-sjiitische tegenstelling was opnieuw geen probleem.

Lastig parket

In de lente van 1967 klaagde Nasser bij de Amerikaanse ambassadeur in ­Caïro dat de oorlog in Jemen zijn Vietnam was geworden. Tussen 1962 en 1967 verloor Nasser tienduizend man en miljarden dollars in Jemen.

Hij kwam in zo’n lastig diplomatiek parket, dat hij de vlucht naar voren koos en Israël aanviel. Die Zesdaagse Oorlog verloor Egypte en toen was het land bankroet. Het moest zijn soldaten terugtrekken uit Jemen en verloor de machtsstrijd met Saudi-Arabië. Egypte moest zelfs bij Riyad aankloppen voor financiële steun.

Een halve eeuw later steunt de Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi de Saudische aanval op de sjiitische Houthi’s in Jemen. Sisi zegt zelfs bereid te zijn om grondtroepen te sturen. Het lijkt er sterk op dat hij geen lessen heeft getrokken uit de eerdere rampzalige interventie.

Tegenstelling

Sisi doet het voorkomen of het hier een strijd betreft tussen de soennitische en de sjiitische wereld, maar net als vijftig jaar geleden is religie niet doorslaggevend. Het sjiitische Iran steunt immers niet alleen de sjiitische Houthi’s, maar ook de soennitische stammen die zich in hetzelfde kamp bevinden.

Daarenboven is de theologische tegenstelling tussen sjiieten en soennieten in Jemen minder scherp dan in Irak.
Sisi had ook van Nasser kunnen leren dat hij geen grondtroepen moet inzetten.

Misschien is een luchtcampagne voldoende om de strijdende partijen aan de onderhandelingstafel te krijgen. Grondtroepen inzetten in een land waar allianties wisselen, is vragen om moeilijkheden.

In de derde plaats moet Sisi niet te veel verwachten van ­Washington. Nasser had immers ook niet veel aan de steun van de Verenigde Staten of de Sovjet-Unie. Egypte en Saudi-Arabië willen dat Barack Obama zijn ouverture naar Teheran staakt. Om deze reden overdrijven zij de steun van Teheran aan de Houthi’s.

Olieprijs

Obama speelt echter liever Saudi-Arabië en Iran tegen elkaar uit zodat hij zelf geen grondtroepen hoeft te sturen.

Iran heeft baat bij een Egyptisch en Saudisch Vietnam in Jemen. Het vergroot immers de kans op een nucleaire deal met Obama, in ruil voor het afbouwen van de sancties. Iran kan dan weer olie verkopen en Riyad trakteren op een nog lagere olieprijs.

De slimmeriken in Teheran hebben dit natuurlijk allemaal al bedacht. In Riyad en Caïro lijkt het kwartje nog niet te zijn gevallen.

Elsevier nummer 17, 25 april 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.