Fred Sengers

Welk lot wacht de advocaten die in China werden opgepakt?

Door Fred Sengers - 16 juli 2015

Er zijn in China maar weinig advocaten die het durven opnemen tegen staat en partij en zich niet laten intimideren door ‘een kopje thee’ met de autoriteiten op zijn tijd.

Afgelopen week werden in China meer dan honderd advocaten thuis of op kantoor opgepakt. Voor zover bekend zijn de meeste van hen na verhoor weer vrijgelaten. Een kopje thee drinken, noemen Chinese autoriteiten dat eufemistisch. Je kunt zo’n gesprek op het bureau voor publieke veiligheid ook intimidatie noemen.

De aangehouden advocaten hadden één ding gemeen: ze hebben vorige week vrijdag hun handtekening gezet onder een petitie die de vrijlating eist van Zhou Shifeng, Wang Yu en drie van hun kantoorgenoten.

Zhou en Wang zijn de twee bekendste juristen van Fengrui. Dit advocatenkantoor in Peking staat geregeld cliënten bij in zaken die door de Chinese staat als gevoelig worden beschouwd. De kunstenaar Ai Weiwei, de Oeigoerse econoom Ilham Tohti en leden van de verboden Falun-gongbeweging behoren tot de klantenkring van Fengrui.

Afgesneden

Donderdag werd Wang thuis aangehouden. Het laatste wat we van haar hoorden, is een tekstbericht waarin ze schrijft dat de stroom en internet in haar appartement plotseling waren afgesneden en dat mannen probeerden haar voordeur open te beuken.

Zhou werd vrijdagochtend vroeg vanuit een hotelkamer door drie onbekende mannen meegenomen. Hij had de dag ervoor nog een succes geboekt. Zhang Miao, een journalistiek medewerkster van het Duitse weekblad Die Zeit, was na negen maanden detentie vrijgelaten en zal niet worden vervolgd.

Het advocatenkantoor Fengrui is kortom de luis in de pels van de Chinese overheid. En dat de autoriteiten juist dit kantoor op de korrel nemen, hebben veel Chinese advocaten als een schok ervaren.

Onschuld

Toch ligt de zaak genuanceerd. De actie tegen Fengrui heeft te maken met een ander politie-onderzoek: in juni werd Zhai Yanmin aangehouden, omdat hij een uitzendbureau voor demonstranten runde. Voor 1.000 yuan per persoon (150 euro) leverde hij door het hele land mensen om voor rechtbanken te demonstreren, of om het aanbieden van petities kracht bij te zetten.

In een corruptiezaak in Weifang organiseerde hij zelfs een seminar waar hoogleraren en advocaten (tegen betaling) de onschuld van de verdachte kwamen bepleiten.

Volgens de Chinese overheid heeft Zhai bekend dat ook Fengrui van zijn diensten gebruik maakte. Het ministerie beschuldigt de advocaten van Fengrui ervan in de afgelopen drie jaar in veertig gevallen tegen betaling demonstranten en bloggers te hebben ingehuurd om de publieke opinie te sturen en zo vonnissen te beïnvloeden.

Is de zaak tegen Fengrui gefabriceerd? Ik denk het niet. De Chinese rechtspraak is niet onafhankelijk en het mobiliseren van de publieke opinie is in feite het enige wapen van Chinezen die het tegen hun overheid of de partij willen opnemen.

De behandeling van gevoelige rechtszaken wordt vaak zo kort tevoren aangekondigd, dat het vrijwel onmogelijk is om een internetstorm te ontketenen waardoor gewone burgers in actie komen. Ik sluit niet uit dat het advocatenkantoor de werkelijkheid af en toe een handje wilde helpen.

Dat is misschien begrijpelijk, maar niet ethisch en in China illegaal bovendien. Volgens de Chinese wet mag je niet ‘problemen veroorzaken’ of ‘onware geruchten verspreiden’.

Tegen de stroom in

De veiligheidsdiensten hebben de bekentenis van Zhai vervolgens gretig aangegrepen om de lastpakken van Fengrui aan te kunnen pakken. Volgens de door president Xi Jinping zo vurig bepleitte Rule of Law; regeren volgens de wet, wat zich in het Chinees (fazhi) trouwens ook als regeren met behulp van de wet laat vertalen.

Zhou, Wang en hun kantoorgenoten wacht vrijwel zeker strafrechtelijk vervolging en ze zullen uit hun beroep worden gezet. De vraag is of anderen hun plaats in willen nemen.

Er zijn in China niet zoveel advocaten die het durven opnemen tegen staat en partij en zich niet laten intimideren door een kopje thee op zijn tijd. Het is continu tegen de stroom in roeien, het verdient relatief slecht en je loopt ook nog het risico zelf achter de tralies te verdwijnen.

Het betekent in de praktijk dat hervormers, activisten, maar ook gewone Chinese burgers die een conflict met de overheid hebben over landgebruik of politiegeweld steeds meer moeite zullen hebben om juridische hulp te krijgen.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.