Fred Sengers

China gelooft niet in MH17-tribunaal, en zo vreemd is dat niet

Door Fred Sengers - 06 augustus 2015

Niet alleen Rusland, maar ook China wijst Nederland en de andere initiatiefnemers terecht over het MH17-tribunaal. Contraproductief, noemt Peking het plan.

Traag en gebrekkig. Zo karakteriseerde Sergej Lavrov, de Russische minister van Buitenlandse Zaken, woensdag het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17.

We hadden van hem niet anders verwacht, al blijft het verbazingwekkend uit zijn mond het verwijt van Nederlandse propagandaspelletjes te horen.

Toch was er afgelopen week een andere boodschap die wel tot nadenken stemt. De Chinese vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties, Liu Jieyi, uitte scherpe kritiek op de vijf landen die bij de VN-veiligheidsraad een ontwerpresolutie indienden voor het instellen van een internationaal MH17-tribunaal.

Niet behulpzaam

Volgens China kwam het verzoek van Maleisië, gesteund door Australië, België, Nederland en Oekraïne, voor het berechten van de schuldigen ‘te vroeg’, namelijk voordat het onderzoek is afgerond.

En bovendien, zei Liu, is met het doorzetten van een resolutie waarvan bekend was dat Rusland zijn veto zou uitspreken het tegenovergestelde bereikt van wat de bedoeling was. ‘Onder [deze] omstandigheden heeft het met kracht doorzetten van de ontwerpresolutie alleen geleid tot verdeeldheid in de Veiligheidsraad.’

De opstelling van onder meer de Nederlandse regering is in de ogen van China dus contraproductief geweest. ‘Dit is niet behulpzaam om het leed van nabestaanden te verzachten, de feiten boven tafel te krijgen en de daders te berechten,’ zei Liu na de stemming.

Volgens hem moet de prioriteit worden gelegd bij het ‘achterhalen van de waarheid en recht doen aan de slachtoffers’. Daarvoor is een door de VN ingesteld tribunaal in de ogen van Peking niet noodzakelijk.

Buitenspel

Het is verleidelijk om zijn opmerkingen af te doen als misplaatste loyaliteit aan Moskou of een nieuwe poging van de Chinezen om multinationale organisaties als de VN buitenspel te zetten bij problemen tussen landen.

Ik wil daar de volgende kanttekening bij maken: China is anders dan vaak wordt gedacht niet anti-VN. Het is waar dat China’s buitenlandse politiek decennialang werd gedomineerd door het non-interventiebeginsel: als jij je niet met onze binnenlandse sores bemoeit, dan bemoeien wij ons niet met jouw problemen.

Maar naarmate de Volksrepubliek meer belangen in de wereld heeft, ondersteunt zij het werk van de VN in toenemende mate. Van de achttien internationale vredesmissies op dit moment, levert China aan tien een bijdrage. Er is geen land dat daaraan kan tippen.

Ook aan VN-organisaties, zoals de wereldgezondheidsorganisatie en het wereldvoedselprogramma, levert China een welkome bijdrage.

Dat betekent niet dat China alle reserves ten opzichte van de VN heeft laten varen. De Chinese leiders zijn nog steeds sceptisch over in hun ogen bemoeizuchtige organisaties zoals de VN-mensenrechtenraad en het permanente hof van arbitrage in Den Haag.

De huidige Chinese opstelling ten opzichte van de VN is vooral pragmatisch en gericht op eigenbelang – zoals bij de meeste andere lidstaten dus.

Veel mensen zullen wijzen op de positie van China in de VN-Veiligheidsraad. China is één van de vijf permanente leden en beschikt daarom over een vetorecht. In het Westen heerst de gedachte dat China daar vooral een dwarsligger is die internationale besluitvorming stelselmatig tegenhoudt.

Bewijs

De Chinese regering wijst op haar beurt naar de opstelling van de permanente leden Amerika, Frankrijk en Groot-Brittannië, die al jaren dwarsliggen als het gaat om hervorming van de Veiligheidsraad en de opstelling van Israël tegenover de Palestijnen.

In Nederland is de blanco stem van China uitgelegd als een bewijs voor het isolement waarin de Russische president Vladimir Poetin zich zou bevinden. Dat kun je zo zien. Maar de uitspraken van Liu wijzen daar niet op.

En misschien heeft hij ook wel een punt. De Nederlandse regering heeft een resolutie doorgezet die onhaalbaar was. Leuk voor binnenlands politiek gewin, maar de nabestaanden van MH17 kopen er niets voor.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.