Arend Jan Boekestijn

Indammen van de migrantenstroom heeft een hoge prijs

Door Arend Jan Boekestijn - 25 september 2015

De exodus uit het Midden-Oosten stopt pas als de strijdende partijen de wapens neerleggen. Dit inzicht leidt bij steeds meer partijen tot nieuwe bondgenootschappen.

Hoe kan Europa greep krijgen op een exodus? Europese leiders weten immers maar al te goed dat migratie de verzorgingsstaat, de sociale cohesie en hun eigen electorale positie ondermijnt. Geen wonder dat steeds meer Europese leiders zich verdiepen in de vraag hoe de implosie van het Midden-Oosten kan worden gestopt.

Europa hoopt dat de aanstaande winter en een verbeterde voedselvoorziening in de opvangkampen in de regio de instroom doet afnemen. Maar waarom zouden vluchtelingen in de overvolle opvangkampen in Jordanië, Libanon of Turkije blijven als er geen werk of onderwijs voor de kinderen voorhanden is?

Syriërs zijn letterlijk ziek van vier jaar oorlog, die hen van huis en haard heeft verdreven. De kans op vrede is bovendien miniem, waardoor een spoedige terugkeer is uitgesloten.

Het rijke Europa, waar vrede heerst, lonkt. Vorig jaar kozen de meeste Syrische vluchtelingen de route via Libië naar Italië. Mensensmokkelaars vroegen voor die bootreis van 1.800 kilometer meer dan 5.000 euro per persoon. Vanaf 2015 kozen zij voor een andere route, die zowel veiliger als goedkoper is.

Deze nieuwe route van Turkije via Griekenland naar de Balkan kost bij de mensensmokkelaars slechts 2.200 euro per persoon en reduceert de bootreis van 1.800 kilometer tot slechts 6 tot 20 kilometer, van Bodrum naar de Griekse eilanden. Veel meer Syriërs konden zich deze goedkopere route permitteren, waardoor de exodus groter werd.

Verheugd

En dan is er de Facebook-factor. Syriërs die migratie overwegen, raadplegen via Facebook hun vrienden die de trip naar de Europese Unie (EU) al hebben gemaakt. Zij krijgen te horen dat de Duitse regering het meest gastvrij is, maar ook dat het land ontwricht dreigt te raken door de grote instroom.

Het is dus zaak om zo snel mogelijk de Balkanroute te nemen voordat de grenzen dichtgaan. Mensensmokkelaars bieden op Facebook gedetailleerde informatie aan over de kosten van de Balkanroute en geven handige tips.

Opvang in de regio klinkt prachtig, maar het zal de vluchtelingenstroom niet stoppen. De exodus uit het Midden-Oosten stopt pas als de strijdende partijen de wapens neerleggen. Dit inzicht leidt bij steeds meer partijen tot nieuwe bondgenootschappen.

Zo is de Duitse regering er zo verheugd over dat Rusland bereid is mee te doen aan de strijd tegen IS, dat zij een rondetafelconferentie bepleit met het regime van president Bashar al-Assad, Rusland, Iran, de Verenigde Staten en soennitische staten zoals Saudi-Arabië.

Praten met Assad! Voor Washington en Parijs is dat anathema. Maar nu alle Amerikaanse pogingen om het Vrije Syrische Leger van de grond te krijgen zijn gesneefd, blijven er niet veel opties over. De jihadistische alternatieven voor Assad zijn immers nog erger.

Scherfbommen

De ellende is dat praten met Assad de gematigde soennieten in Syrië en Irak ervan zal weerhouden om mee te vechten tegen IS. Assad behoort tot de alevieten, een variant van het sjiisme, en gooit scherfbommen op soennitische Syriërs. Die situatie is vergelijkbaar met die in buurland Irak, waar de overwegend sjiitische regering in Bagdad de Iraakse soennieten van zich heeft vervreemd.

Als de belangen van de gematigde soennieten in de regio worden veronachtzaamd, zal er nooit een wapenstilstand komen en zal de exodus voortduren.

Praten met Assad is dus onvoldoende. Er zullen no-flyzones en safe havens in Syrië moeten worden gecreëerd om de gematigde soennieten niet alleen te beschermen tegen IS en andere jihadistische groeperingen, maar ook tegen de scherfbommen van Assad.

Het zijn immers de bommen van Assad die verreweg de meeste slachtoffers hebben gemaakt, de radicalisering hebben aangewakkerd en de meeste Syriërs hebben doen vluchten. Vervolgens zullen de gematigde soennieten moeten worden getraind en bewapend voor de strijd tegen IS.

Moskou en Teheran, de bondgenoten van Assad, kunnen een hoge prijs bedingen voor hun medewerking aan het onder druk zetten van Assad. In de nieuwe orde zullen hun belangen in Syrië goed worden beschermd. De Russen zullen hun warmwaterhaven in Tartus behouden, en Hezbollah zal Israël het leven nog lang zuur kunnen maken. De Europese leiders willen immers de exodus tegen elke prijs indammen.

Elsevier nummer 40, 3 oktober 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.