buitenland

ISIS roept islamitisch kalifaat uit in Irak, maar wat is dat?

Door Tom Reijner - 16 juni 2014

Terreurgroep ISIS heeft zondag het veroverde gebied in Irak tot een ‘islamitisch kalifaat’ verklaard, met ISIS-leider Abu Bakr al-Baghdadi als ‘kalief’. De beweging heeft jihadisten over de hele wereld opgeroepen trouw te zweren aan het zelfverklaarde kalifaat.

Vermoedelijk reikt de ambitie van de terroristen van ISIS verder. Zij willen dat de islamitische wereld één wordt en dat de koloniale grenzen van de Britten en de Fransen in het Midden-Oosten worden uitgewist.

In werkelijkheid zijn de koloniale grenzen al voor een deel uitgegumd. Zo werden gestolen Amerikaanse jeeps bij de verovering van Mosul nog op dezelfde dag naar ISIS-terroristen in Syrië overgebracht.

Leefregels

ISIS staat voor Islamic State of Iraq and Syria, en dat is precies wat de terreurbeweging voor ogen heeft: het stichten van een streng-islamitische staat, met leefregels die zijn gebaseerd op de sharia, in het grensgebied tussen Irak en Syrië.

Maar daar blijft het wat betreft ISIS niet bij. De jihadisten willen dat hun kalifaat zich uitstrekt tot Marokko en Spanje. Dat de vorming van een kalifaat aanstaande is, is een zeer ernstige ontwikkeling. ISIS heeft zich de afgelopen tijd laten zien als een beweging die niet terugschrikt voor bruut geweld, getuige de gruwelijke executiefoto’s die eerder op Twitter verschenen.

Bovendien kan een kalifaat een uitvalbasis zijn voor jihadisten van waar ook ter wereld. Die kunnen, net als onder de Taliban in Afghanistan, onbekommerd hun gang gaan en aanslagen plannen en uitvoeren in Europa. Maar wat is dat nu precies, een kalifaat?

Erfenis

Als een staat zichzelf een kalifaat noemt, eist het de politieke erfenis van profeet Mohammed op. Daarmee staat het in de pikorde boven een sultanaat en een emiraat.

De regerende dynastie van een kalifaat zegt af te stammen van de profeet, in het bijzonder van zijn dochter Fatima Zahra. Dat is bij ISIS ook zo. Abu Bakr al Baghdadi, de leider van ISIS, beweert een directe afstammeling te zijn van de boodschapper van Allah.

Bondgenoot

De twee hoofdstromingen binnen de islam, het soennisme en het sjiisme, waarvan de gelovigen in Irak met elkaar in de clinch liggen, zijn het niet eens over wie nu de eerste kalief was.

Volgens de soennieten was Abu Bakr, een vriend en bondgenoot van de profeet, de eerste kalief. De sjiieten vinden van niet, omdat zij ervan overtuigd zijn dat de titel van kalief alleen kan worden geërfd. Zij zien Mohammeds neef Ali dan ook als de eerste kalief.

Scheiding

Het bekendste kalifaat in de moderne geschiedenis is het Ottomaanse Rijk, dat vanaf 1517 zo’n vierhonderd jaar stand wist te houden. De Turkse Nationale Vergadering schafte in 1924 het kalifaat af.

Dat gebeurde op initiatief van Mustafa Kemal Atatürk, die de nieuwe Turkse republiek stichtte. Hij maakte korte metten met het islamisme door ingrijpende hervormingen en de invoering van een strikte scheiding tussen kerk en staat.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.