buitenland

Geesteszieken en rijkeluiskindjes: wie is de IS-extremist?

Door Servaas van der Laan - 12 augustus 2014

Het terreurleger van de Islamitische Staat (IS, voorheen ISIS) bestaat uit een bont leger van grotendeels westerse moslims. Wie zijn deze personen een waarom hebben ze zich aangesloten bij deze moderne kruistocht in de voetsporen van Mohammed?

‘Dat is mijn jongen,’ twittert de 32-jarige Australiër Khaled Sharrouf trots bij een foto van zijn 7-jarige zoontje. Wie een foto verwacht van een kind met een uitstekend schoolrapport komt bedrogen uit. De jongen houdt met beide handen een hoofd zonder lichaam vast als een trofee. Plaats van de foto is Raqqa in Syrië waar zijn vader zich heeft aangesloten bij het moslimleger van de Islamitische Staat (IS). Sharrouf ging niet alleen en nam zijn familie mee.

Slechte jeugd

Het levensverhaal van de Australiër is treurig. Zijn Libanese vader gebruikte meer dan eens zijn vuisten bij de opvoeding en Sharrouf bracht een groot deel van zijn kindertijd door in jeugdgevangenissen. Hij was een makkelijk slachtoffer voor extremisten en raakte verslaafd aan drugs.

In 2005 werd Sharrouf gearresteerd wegens het voorbereiden van een terroristische aanslag. Tijdens zijn proces werd schizofrenie vastgesteld en werd hij, in eerste instantie, ontoerekeningsvatbaar verklaard. Toch zat Sharrouf uiteindelijk vijf jaar vast. Vermoedelijk radicaliseerde hij in de gevangenis verder.

Rijkeluiskindje

Geïnspireerd door de ideologie van de jihad vertrok de geesteszieke Sharrouf na zijn vrijlating naar Syrië. Gezien de ziekelijke terreur van IS is het verleidelijk om te denken dat het voltallige jihadistenleger in Irak en Syrië uit ‘Sharroufs’ bestaat. Maar dat is niet het geval.

Op foto’s is Sharrouf te zien in gezelschap van zijn vriend Mohamed Elomar. Ook Elomar is een kind van Libanese ouders die naar Australië migreerden. Maar daar houdt de vergelijking met Sharrouf op. Mohameds vader, Mamdouh werd een succesvol man in Sydney waar hij een constructiebedrijf opbouwde. Mohamed en zijn broer Ahmed hadden alle mogelijkheden om in Australië succesvol te worden, maar ze kozen tot groot verdriet van hun vader voor de jihad in het Midden-Oosten.

Geen prototype

De mannen die op dit moment uit naam van Allah in Irak de hoofden van ‘ongelovigen’ afhakken, speelden nog niet zo lang geleden op de Play Station in een flatje in Londen, een rijtjeshuis in Brussel of in een vrijstaande villa in Sydney. Er lijkt geen prototype te zijn voor de westerse man die radicaliseert. Sommigen zijn van oorsprong niet eens moslim, zoals de Nederlandse postbode Victor Droste die zich bekeerde tot de islam en naar Syrië vertrok.

‘Wat IS-strijders met elkaar verbindt, is dat ze allemaal een bepaalde crisis in hun leven hebben doorgemaakt,’ legt Charlie Cooper van de Britse denktank Quilliam Foundation uit aan elsevier.nl. ‘Het kan een identiteitscrisis zijn, een sociale, een financiële of een juridische crisis. De vaak charismatische ronselaars van IS spelen heel handig in op deze problemen. Ze vertellen dat het Kalifaat al hun problemen gaat oplossen. Bovendien speelt voor westerse moslims ook het avontuur een grote rol. Dit zie je duidelijk terug in de propagandavideo’s.’

IS is fantasie

Psychologen die gespecialiseerd zijn in terrorisme kijken met grote fascinatie naar de opkomst van IS. ‘Ik bestudeer terrorisme al bijna 20 jaar, maar wat we nu zien is verbazingwekkend,’  zegt de Amerikaanse psycholoog John Horgan in New York Magazine. ‘In de ogen van potentiële rekruten is het fantasie die werkelijkheid wordt. IS is alles waar een jihadist in spe maar van kan dromen.’

Volgens Horgan is geen enkele terroristische groep er ooit in geslaagd in korte tijd zo groot en zo machtig te worden als IS. ‘Ze boeken resultaat. Ze veroveren steden, ze pronken met hun wapenarsenaal. Ze hebben een veilige plek gecreëerd waar ze kunnen leven. Het enige obstakel voor moslimradicalen is alleen nog de reis naar het Kalifaat toe.’

De psycholoog denkt dat het IS-kalifaat veel verleidelijker is dan het anonieme bestaan van een radicaal die in het geheim een aanslag voorbereidt. ‘IS biedt een mogelijkheid voor mensen om zich direct machtig te voelen. Ze geven gedesillusioneerde en teleurgestelde radicalen het gevoel dat ze iets waardevols doen met hun leven.’

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.