cultuur

Emoties op televisie: het levert vaak gênante momenten op

Door Gerry van der List - 06 november 2014

Oprah Winfrey wist in haar talkshow met haar charme en empathisch vermogen veel gasten tot openhartigheid te verleiden. Sindsdien zijn emoties zijn steeds meer een collectief goed geworden. De openbare openhartigheid levert vaak gênante taferelen op.

Thuis voor de buis was zeker een van de vermakelijkste programma’s van dit seizoen. Voor de Nederlandse versie van de Britse kijkcijferhit Gogglebox had RTL een bijzonder gezelschap gecast.

Een gezellig breiende, bejaarde, vrouwelijke tweeling, een Turks gezin met een suffe, slaperige vader en vrolijke, moderne dochters, een paar valse nichten, twee zeer uitgesproken zwarte vriendinnen: zij mochten allemaal commentaar leveren op fragmenten uit het recente aanbod op de televisie.

De reacties waren vaak grappig en vilein. Zij moeten de programmamakers aan het denken hebben gezet. Want het ging vaker over vorm dan over inhoud, waarbij uiterlijkheden betrekkelijk genadeloos werden beoordeeld.

Als Eva Jinek in beeld verscheen, begon niemand over de intelligente vragen die de presentatrice stelde. Nee, de aandacht ging uit naar haar uitstraling en vanzelfsprekend werd gememoreerd dat ze hiermee indruk had gemaakt op een bekende oud-advocaat, wiens naam werd verhaspeld tot ‘Moskofiets’.

Misverstanden

Het is jammer dat Thuis voor de buis – voorlopig – weer is gestopt, zodat we niet weten wat de visie van de modale Nederlandse kijker is op Marc-Marie Huijbregts. De cabaretier verscheen eerder deze maand in het VARA-programma De Wereld Draait Door om een autobiografisch boekje, In stukjes, te promoten.

De auteur leidde een complex leven, dat werd al snel duidelijk. Hij voelde zich eigenlijk man noch vrouw en had met zijn hoge stem al vaak misverstanden over zijn seksuele identiteit veroorzaakt. Huijbregts zei het niet makkelijk met zichzelf te hebben.

Presentator Matthijs van Nieuwkerk keek geboeid toe en verklaarde een keer of vijf de openhartigheid ontroerend te vinden. Het panel van Thuis voor de buis had ongetwijfeld andere kwalificaties gebruikt. Dat had grapjes gemaakt over de, goed beschouwd, vrij zielige verschijning aan tafel die meende zichzelf of zijn medemensen een dienst te bewijzen door uitgebreid in te gaan op zijn eigenaardigheden.

Na de uitzending zal Huijbregts door de redactie van De Wereld Draait Door zijn geprezen om zijn durf, maar in de huiskamer is hij vermoedelijk vooral uitgelachen als een soort freak.

Verdriet

Het optreden van Huijbregts staat niet op zichzelf. In de moderne tijd zijn emoties als het ware een collectief goed geworden. De zelfbeheersing van de ouderwetse burger geldt als een achterhaald ideaal, de stiff upper lip wijst nu op de ongezonde introversie van een binnenvetter.

Het delen van gevoelens wordt algemeen aanbevolen als een middel om verdriet en andere problemen te verwerken. Daarbij hoort het ‘zich kwetsbaar opstellen’, het tonen van de eigen zwakheden. De televisie is daarbij een belangrijk podium geworden. Naast de biechtstoel van de priester en de divan van de psychiater is er de tafel van de talkshowhost gekomen als uitlaatklep.

Voor televisiemakers is de toegenomen bereidheid om publiekelijk leeg te lopen, alleen maar een zegen. Zij hebben baat bij emotie en het opbiechten van de eigen zonden raakt al snel een snaar bij de kijkers. Het liefst als dit gepaard gaat met het plengen van tranen.

Bekentenistelevisie geldt als een typisch commercieel genre. Ten onrechte. De publieke zenders houden er zeker ook van. De documentairemaker Bram van Splunteren belichtte bijvoorbeeld in een reeks programma’s voor de VPRO zijn midlifecrisis.

Hij kwam huilend in beeld en besprak zijn erectieproblemen. Gedurfd, zeiden sommigen. Maar in de herinnering van menig kijker leeft Van Splunteren nu toch voort als de huilebalk die hem niet meer omhoog kan krijgen.

Exhibitionisten

Huijbregts en Van Splunteren zijn vertrouwd met het medium televisie. Als zij hun zwakke kanten in beeld willen brengen, is dit een bewuste keuze. Medelijden met zulke exhibitionisten is overbodig.

Het is wat anders als min of meer gewone Nederlanders voor de camera’s hun gevoelens uiten. Vorige maand nog schoof in Vandaag de dag een nabestaande van een slachtoffer van de MH17-ramp aan. Bij de eerste vraag barstte ze al in snikken uit. Deze mevrouw had beter thuis kunnen blijven.

Min of meer gewone Nederlanders bevolken ook het tranenrijke Het spijt me van RTL, waarin pogingen tot verzoening worden ondernomen voor het oog van de camera.

En homo’s die hun coming-out publiekelijk willen beleven, kunnen terecht bij Arie Boomsma voor KRO’s Uit de kast. In de uitzending van 14 oktober stond Linda centraal, een zeventienjarig meisje uit Oldenzaal dat nooit eerder voor haar seksuele voorkeur voor meisjes had durven uitkomen. En nu zette zij deze delicate stap op tv, gadegeslagen door 228.000 kijkers.

De deelnemers kunnen niet rekenen op de absolutie van een priester of de professionele begeleiding van een psychiater. Zij staan er verder alleen voor. Altijd zonder nazorg, maar soms met het besef bij veel kijkers voor gevoelens van plaatsvervangende schaamte te hebben gezorgd.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.