cultuur

Expositie over historische vrouwen in Turkije

Door Gerry van der List - 02 maart 2015

Museum TwentseWelle is druk bezig met een expositie over historische vrouwen in Turkije. Het aandoenlijke initiatief vergt veel energie.

Dat is nou jammer. In het Museum voor Turkse en Islamitische Kunst in hartje Istanbul wordt deze ijskoude maandagochtend geen delegatie uit Nederland verwacht, terwijl de afspraak toch zo helder leek. De meegebrachte blikjes stroopwafels voor de gastheren kunnen terug in de plastic tas.

Lotje de Lussanet kijkt beteuterd, hoewel zij inmiddels gewend moet zijn aan teleurstellingen in de betrekkingen met het Turkse volk. De beeldend kunstenaar is een kleine vier jaar geleden begonnen met het samenstellen van een expositie over vrouwen in de geschiedenis van Turkije. Geen simpele klus.

Het resultaat van alle inspanningen van gastcurator De Lussanet is van 15 maart tot en met 16 augustus te zien in museum TwentseWelle in Enschede. Kadinlar heet de tentoonstelling, Turks voor vrouwen. Het lijkt een cu­rieuze keus voor de, in april 2008 door koningin Beatrix geopende, instelling, die aanvankelijk vooral beoogde het cultuurhistorisch erfgoed van Twente te koppelen aan het natuurhistorisch erfgoed. Maar het museum wil de blik verruimen, vertelt directeur Kees van der Meiden.

‘Niet dat ik per se op reis moet of zo. Ik doe wel mijn best onze thematiek te verbreden. Zo gek is dit onderwerp trouwens niet. In onze regio wonen veel Turken.’

Verzekeringswaarde

Van der Meiden en De Lussanet trekken deze dagen, vergezeld door enige journalisten, door besneeuwd Ankara en Istanbul om de musea te bezoeken die zich bereid hebben verklaard eigendommen naar Enschede te laten transporteren. Dat is een hoop gedoe. De verzekeringswaarde van de te vervoeren objecten kan oplopen tot 1 miljoen euro per stuk en de museamedewerkers tonen zich niet altijd even zorgvuldig en zorgzaam bij het inpakken. Soms maken ze een voorwerp gewoon even schoon met een servetje.

De roodharige, fragiel overkomende zestiger De Lussanet heeft, ondanks haar bedeesde uitstraling, iets van een feministische zendeling. Zij hoopt te laten zien dat vrouwen niet steeds op het tweede plan komen. Reizend door Turkije raakte zij gefascineerd door Cybele, de moedergodin van de Frygiërs, een oud volk dat leefde in Anatolië, het Aziatische deel van het huidige Turkije.

Voor de expositie selecteerde ze nog negen andere strijdbare en inspirerende vrouwen, zoals keizerin Theodora (497-548) en schrijfster Halide Edip Adivar (1884-1964).

Tussen het bij elkaar harken van de beelden, sieraden, kledingstukken en andere bezienswaardige objecten die zullen worden tentoongesteld, trok de als curator debuterende kunstenaar zich terug in haar woonplaats Madrid voor eigen creaties. ‘Het was een erg stressvolle periode. Ik kon me dan ontspannen door beelden te maken. Dat is toch mijn eigenlijke vak.’

Voor museum TwentseWelle zal tijdens de expositie De oermoeder staan, een beeld van De Lussanet dat vooral door liefhebbers van abstracte kunst zal worden geapprecieerd.

Stroopwafels

Naast Istanbul heeft ook hoofdstad Ankara cultuurliefhebbers veel te bieden. Zoals het Museum van de Anatolische Beschavingen. De directeur oogt als een maffiabaas. Bars commandeert hij een van ontzag bevende medewerkster thee te halen. Het Engels blijkt hij niet machtig, gelukkig is gedienstig personeel in staat zijn mededelingen te vertalen. Zoals de boodschap dat Nederlandse toeristen te veel naar badplaatsen als Antalya afreizen en te weinig naar prachtig Ankara.

Nadat de directeur met een flauwe glimlach de stroopwafels in ontvangst heeft genomen, spreekt De Lussanet het bange vermoeden uit dat de macho weinig ziet in het thema van de Enschedese expositie. Ze merkte al eerder dat haar vrouwvriendelijke ideeën in masculien Turkije vaak op onvruchtbare bodem belanden. Toen ze de vorige directeur van het Topkapi Paleis Museum in Istanbul vertelde over haar plannen, luidde diens bondige commentaar: ‘Onzin!’

De Nederlandse consul-generaal houdt in het Palais de Hollande in Istanbul zijn landgenoten bij de bitterkoekjes voor dat Turkije moderner is dan in Nederland doorgaans wordt gedacht. En de Nederlandse ambassadeur verkondigt een dag later in zijn residentie in Ankara bij de bitterballen eenzelfde hoopvolle visie. Maar de invloed van de islam in het land groeit en in de media vertellen moslims dat de Turkse studente die onlangs is verkracht en in brand gestoken, medeschuldig is aan haar gruwelijke lot door een uitdagende minirok te dragen. Turkije heeft lessen in emancipatie harder nodig dan Twente.

Censuur

De ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in islamitisch Turkije is ook Fidan Ekiz opgevallen. De Nederlandse journaliste met Turkse achtergrond leverde een licht kritisch stuk voor de catalogus bij de expositie, waarover de Turkse ambassadeur, die het voorwoord schreef, zijn veto uitsprak. Ekiz klaagde over censuur, het museum houdt het op een misverstand ten gevolge van gebrekkige communicatie.

Lotje de Lussanet spreekt niet graag over dit relletje. Ze heeft het liever over het mooie, feminiene erfgoed dat straks te zien zal zijn. Wel biecht de, niet van optimisme en zelfverzekerdheid blakende, curator op dat ze soms wordt bevangen door twijfels. Zullen alle bestelde bruiklenen volgens afspraak in Enschede arriveren? De persvoorlichter van Museum TwentseWelle schudt het hoofd. Zulke aandoenlijke eerlijkheid is niet handig in het gezelschap van journalisten die ervoor moeten zorgen dat hordes belangstellenden op Kadinlar af komen.

Directeur Kees van der Meiden straalt meer vertrouwen uit. ‘Het komt best goed. De Turken hebben zoveel energie gestoken in het project dat ze het heus niet meer laten mislukken. Ik vind het wel grappig om te zien hoe ze werken. Maar het vergt een hoop geduld en doorzettingsvermogen van ons, dat is waar. Mijn vrouw stelde nog voor om in het voorjaar met vakantie naar Turkije te gaan. Toen zei ik: voorlopig even niet.’

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.