cultuur

Polderen rond de Kaap: Nederlandse experts gaan waterprobleem te lijf

Door Fred de Vries - 13 maart 2015

Nederlandse oplossingen voor grote problemen zijn wereldwijd in trek. Henk Ovink gaat Kaapstad helpen in de strijd tegen overstromingen.

De Nederlandse ingenieur Gertjan Meeuws heeft het motto van zijn bedrijf Plenty50 op zijn kaartje staan: 77 woorden, zoals secure and safe en tasty and affordable.

Meeuws’ missie, vertelt hij zijn gehoor in Kaapstad tijdens de recente Design Indaba 2015, is om ervoor te zorgen dat er in 2050 voldoende betaalbaar en gezond voedsel is.

Daartoe heeft hij een soort gigantische dozen ontworpen die als parkeergarageverdiepingen kunnen worden gestapeld. Daarin  worden met behulp van algoritmen, kunstlicht en klimaat­beheersing op grote schaal veilig groenten geteeld.

‘Een voetbalveld is genoeg om 5.000 mensen dagelijks 200 gram groente te geven,’ zegt Meeuws, die een pilotproject in Kaapstad gaat opzetten. ‘Het is overal toepasbaar, op kleine schaal, grote schaal, midden in steden.’

Aanstekelijk enthousiasme

Meeuws maakte deel uit van de Nederlandse delegatie die aan de design-expo deelnam, en voortborduurde op Nederlandse expertise: techniek, waterbeheersing en intensieve landbouw. Ze vertegenwoordigden wat Philips’ senior design director Kurt Ward ‘de calvinistische Nederlandse Welt­anschauung‘ noemde: ‘Het idee dat business ook verantwoordelijkheden heeft, niet alleen naar de aandeelhouders, maar naar de samenleving als geheel.’
Net als de meeste ontwerpers in Kaapstad etaleerde Ward een aanstekelijk enthousiasme, gebaseerd op het geloof in de intrinsieke band tussen ontwerp en vooruitgang – het idee dat design redding kan brengen.

Zijn ontwerpers daarmee per definitie optimisten? ‘Nee hoor,’ zegt architect Henk Ovink (47) na een presentatie. ‘Optimist heeft iets van een blije eikel. Ik denk dat wij juist heel kritisch zijn. Maar op systeemniveau, analytisch niveau en politiek niveau zien we zo’n enorme potentie en is er zo veel kennis, dat we geen excuus meer hebben om stil te zitten.’

Trechterformule

Ovink werd via het ministerie van Infrastructuur en Milieu uitgeleend aan de Amerikaanse overheid als adviseur voor de Hurricane Sandy Rebuilding Task Force, nadat de orkaan in 2012 had huisgehouden. De deze maand tot Nederlands Water­gezant benoemde Ovink is expert op het gebied van water en klimaatverandering, en voltooide in Amerika een imposante psychologische jongleeract, waarbij hij te maken had met veel belanghebbenden – van slachtoffers tot de president.

Hij trachtte zoveel mogelijk mensen bij een oplossing te betrekken, de partijen naar elkaar te laten luisteren en alles breed te houden, weg van de trechterformule van de oude project-management­aanpak.

Als Watergezant zal hij over de hele wereld kijken hoe Nederland een bijdrage kan leveren aan waterproblemen. ‘De Wereldbank gaat 21 miljard dollar leenvermogen inzetten om watervraagstukken op te lossen. Ik was onlangs in Delhi, São Paulo, Istanbul, Peking, en mijn handen jeuken.’

Kwetsbare kust

In Kaapstad had hij gesprekken met vertegenwoordigers van de stad, provincie en nationale overheid, met ontwikkelaars, ontwerpers en activisten. Kaapstad heeft een enorm waterprobleem: korte rivieren met onvoldoende capaciteit om overmatige regenval te verwerken, zeespiegelstijging, beangstigende stormen en een kwetsbare kust. Elk jaar komen de krottenwijken onder water te staan en breken er ziektes uit.

‘De planners denken niet mee met de watermensen, en de mensen die bezig zijn met informal settlements denken niet mee met
de planners en de watermensen,’ zegt Ovink. Hij propageert ‘breed overleg’, ‘ruimte voor de rivieren’ en ‘concrete strategische interventies’ die moeten inspelen op programma’s als het Two Rivers Urban Parkway, dat sociale woningbouw gaat combineren met waterhergebruik en bufferbekkens voor overtollig regenwater.

‘Als je hier op zijn Europees rivierprojecten zou uitvoeren, met parkachtige oevers, dan worden die tijdens een droge periode meteen een krottenwijk. Dus je moet ervoor zorgen dat je informal settlements op de goede plekken krijgt.’

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.