cultuur

Eisenstein in Guanajuato is verplichte kost voor filmfreaks

Door Rob van Scheers - 16 juni 2015

In Mexico hangen Eros en Thanatos in de lucht.

Misschien met uitzondering van Transsylvanië staat de dood nergens zo in het volle leven als in mythisch Mexico. Dat ontdekte ook de Russische regisseur Sergei Eisenstein (1898-1948) toen hij er in 1931 de gedramatiseerde documentaire ¡Que viva Mexico! wilde draaien.

Die film – waarin het revolutionaire elan van Mexico zou worden bezongen – kwam nooit af, maar de tien dagen die hij aan research besteedde, maakten diepe indruk.

Niet alleen door die verwijzingen naar de dood, vervat in een folklore aan maskers, geraamtes, de Día de Muertos – de Dag van de Doden dus – of het werk van kunstenaars als Diego Rivera en Frida Kahlo. Ook door die zinnenprikkelende hitte.

In Mexico hangen Eros en Thanatos in de lucht. En al helemaal als je uit de rigide Sovjet-Unie van Stalin komt. Ziedaar het thema van ­Peter Greenaways biopic Eisenstein in Guanajuato. Een op feiten gebaseerde, maar hoogst eigenzinnige interpretatie van dit vergeten stukje filmgeschiedenis.

Spijt

Eisenstein kwam vanuit Hollywood naar Guanajuato. Aanvankelijk was hij er door het Kremlin op uit gestuurd om aan Amerika’s westkust de nieuwste ontwikkelingen binnen de geluidsfilm te bestuderen. Omdat zijn reputatie als regisseur van indrukwekkende propaganda als Pantserkruiser Potemkin (1925) hem vooruit was gesneld, werd hij door het linkse deel van Hollywood als held ontvangen.

Een clubje rond de socialistische schrijver Upton Sinclair bood vervolgens aan zijn documentaire over Mexico te financieren.

Daar zouden ze nog knap spijt van krijgen. De maestro was er met zijn hoofd gewoon niet bij, stelt Greenaway. Liever dompelde hij zich onder in alle verleidingen die zich aan hem opdrongen, niet in de laatste plaats de amoureuze avances van zijn lokale gids Palomino Cañedo (Luis Alberti). Onder het motto: ‘De Russische Revolutie waren tien dagen die de wereld schokten.

Genie

Maar dit zijn de tien dagen die Eisenstein schokten. Ik moest naar Mexico komen om de hemel te bereiken.’ Uit angst dat hij zou overlopen, sommeerde Stalin zijn grootste filmtroef om onverrichter zake naar Moskou terug te keren. Het was al te laat: door zijn Mexico-ervaringen veranderde Eisenstein nadien compleet van stijl.

De Finse acteur Elmer Båck speelt Eisenstein. Hij geeft hem iets springerigs en verwards mee, gelijk Eisensteins haardos. Soms schemert zijn genie door als hij aan een monoloog begint, vervolgens lijkt hij eerder een reuzenbaby in de ballenbak. Voor filmfreaks is dit werkstuk vol Eisenstein beeldcitaten verplichte kost. Overige kijkers lezen zich beter eerst in.

Elsevier nummer 25, 20 juni 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.