cultuur

Schuld en boete werd Misdaad en straf: over vertaalde boektitels

Door Lucas Gasthuis - 19 juni 2015

Vertalingen van boektitels kunnen zomaar veranderen. En lang niet altijd ten goede.

Het was zo’n uitdrukking die zich fijn liet gebruiken in discussies van niveau om een slimme indruk te maken. Het spreken over ‘de opstand der horden’ wees op een elitaire angst voor het onbeschaafde volk en deed, niet altijd terecht, enige kennis vermoeden van het werk van José Ortega y Gasset (1883-1955).

Het bekendste boek van de Spaanse filosoof is net opnieuw in Nederlandse vertaling verschenen. Maar La rebelión de las masas heeft ineens niet meer De opstand der horden als pakkende titel, maar heet De opstand van de massamens. Dat klinkt een stuk prozaïscher.

Commercieel

Vertalingen van boektitels veranderen wel meer zomaar. Generaties Nederlandse lezers hebben een van de beroemdste romans van de Russische schrijver Fjodor Dostojevski (1821-1881) leren kennen als Schuld en boete. Totdat het Misdaad en straf werd. Dit schijnt een correctere vertaling te zijn, maar spreekt wel minder tot de verbeelding.

Van de boeken van Dostojevski variëren de titels vaker. Boze geesten is ook verschenen als Demonen en De vernederden en gekrenkten als Arme Nelly.
Vertalers klagen nog weleens dat zij zelf niet besluiten over de titel van hun vertaling. Uiteindelijk hakt de uitgever de knoop door, waarbij commerciële overwegingen vanzelf een grote rol spelen. Zo meende Luitingh-Sijthoff Angels and Demons van Dan Brown vrij te moeten vertalen als Het Bernini mysterie. Dat klinkt in elk geval mooi myste­rieus.

Elsevier nummer 26, 27 juni 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.