cultuur

Hoe het Nationale Ballet met Cinderella naar Londen trok

Door Irene Start - 14 juli 2015

Het Nationale Ballet trok vorige week met Cinderella naar Londen. Opwindend, maar ook stressvol, want er moest worden gespeeld met een ‘vreemd’ orkest en veertig veeleisende Britse critici keken met argusogen toe.

Maandag 6 juli -14.00 uur, grime-instructie, Coliseum

Het is stilte voor de storm in de geïmproviseerde grimeruimte in de kelder van het Coliseum, een klassiek kruip-door-sluip-doortheater in hartje Londen. Hier zal Het Nationale Ballet zes keer Cinderella dansen op muziek van Sergej Prokofjev. Bijzonder, want in 1991 was het gezelschap hier voor het laatst te zien, met Romeo en Julia van Rudi van Dantzig. Decors, grimeurs en technische staf zijn vooruitgereisd, de dansers en de rest van het 130 man tellende team arriveren later.

Voor grimeurs Annette Stiller (35) en Henning Noack (36) is het woekeren met de ruimte; tafels staan vol make-up, watjes, lijm en kwasten. Ze instrueren vier Engelse grimeurs hoe make-up en haar van de dansers moeten. Het luistert nauw; haar wordt strak tegen het hoofd gespeld vanwege de pruiken en het beplakken van gezichten met goud blijkt een secuur werkje.

Noack waarschuwt voor de snelhechtende lijm: ‘Niet op de wenkbrauwen aanbrengen, anders trek je de haren mee!’ Collega’s van kostuums komen binnenvallen: ‘Wat een doolhof is het hier, we mogen wel bordjes ophangen.’ De volgende dag zijn inderdaad overal wegwijzers naar het toneel tegen de muur geplakt.

18.00-19.15 uur, Royal Opera House

Dansers kunnen niet zonder hun dagelijkse les. Die volgen ze op heilige balletgrond: in de studio’s van het Royal Ballet in het Royal Opera House. Normaal een fort, maar nu het Royal Ballet met vakantie is, is de conciërge relaxed: ‘Na de kantine rechtdoor. Dan die deuren door. Je vindt het wel, hè?’

De dansers druppelen binnen, balletmeester Guillaume Graffin belooft een kalme les. De eerste blessures zijn een feit, het is het einde van een zwaar seizoen. Er zijn problemen met een verrekte hamstring, een gekneusde knie; de meegereisde fysiotherapeut zit deze week niet zonder werk.

De Russische eerste soliste Anna Tsygan­kova, eerste cast voor Assepoester, duwt haar lichaam in onmogelijke posities. Collega Igone de Jongh, die één keer als Assepoester zal optreden, heeft haar zoontje meegenomen en met koptelefoon en tablet in een hoek geïnstalleerd.

De Amerikaanse solist Matthew Golding (prins Guillaume) valt binnen als de les al bezig is. Golding was eerste solist bij Het Nationale Ballet van 2009 tot 2014, nu is hij gastsolist bij gezelschappen over de hele wereld. Hij maakt zich niet druk over de ontvangst van Cinderella in Londen. ‘Ik lees nooit kritieken, die interesseren me niet. Mijn werk is in de studio en het theater. Sommige mensen zijn goed in analyseren of schrijven, andere in springen.’

Dinsdag 7 juli – 17.50 Interview BBC Radio

Van de kaarten – omgerekend tussen 28 en 110 euro –  is 70 procent verkocht. ‘Maar er kan nog best wat bij,’ zegt artistiek directeur Ted Brandsen (56) zorgelijk. Dus is alle publiciteit meegenomen. Glossy Harper’s Bazaar en de gratis krant Evening Standard besteedden vooraf aandacht aan deze ‘gorgeously glam production’.

Nu is er een radio-interview op BBC 3 met de Britse choreograaf Christopher Wheeldon (42). Hij is net terug uit New York, waar hij vier Tony Awards won voor regie van en choreografie voor de toneeladaptatie van An American in Paris. Maar daarover gaat het nu niet. De presentator wil vooral weten waar hij de inspiratie vond voor dit ballet dat eruitziet als een klassieker, ofschoon het pas in 2012 in première ging in Amsterdam. ‘Het begint met de muziek van Prokofjev. Er zit een donkerte in die de eenzaamheid van Assepoester benadrukt.’

19.00 uur, kantine Coliseum

Het is druk en artistiek directeur Brandsen is het theater nog nauwelijks uit geweest. In de kantine heeft hij wel een paar minuten om te praten. Het is er een komen en gaan van mensen. Als dirigent Matthew Rowe (45) langsloopt, houdt Brandsen hem staande voor wat bemoedigende woorden. ‘Matthew werkt hier met het Royal Ballet Sinfonia, het eigen orkest laten overkomen zou te kostbaar zijn geweest. Mijn grootste zorg is of alles straks wel bij elkaar komt.’

De tournee is kostendekkend, zegt de directeur. ‘Het risico is voor de uitnodigende partij. Dat is deze keer theater Sadler’s Wells. Directeur Alistair Spalding wilde Cinderella al vóór de première hebben. Eigenlijk voor zijn eigen, kleinere theater, maar dat ging echt niet. Dus daarom het Coliseum. Dat telt 2.200 stoelen, 600 meer dan Nationale Opera & Ballet in Amsterdam. Er is dus best wat te verkopen.’

Ballerina Tsygankova komt langs: ‘ Ah, gelukkig, het toneel is groter dan ik dacht.’  ‘Zie je wel,’ zegt Brandsen. ‘Ik zei het je toch!’

Of zijn dansers nerveus zijn? ‘Ja natuurlijk, dit is een ander soort aandacht dan in Amsterdam. Hier komen veertig Britse critici kijken. De Britse danspers is veeleisend en staat niet altijd heel open voor wat van buiten komt, voor wat geen Royal Ballet, English National Ballet, Kirov of Bolsjoi is. Christopher heeft hier een naam, dus als een buitenlands gezelschap zijn werk uitvoert, is het: laat maar zien dan.’

19.30-22.30 uur, repetitie

Het hele ballet wordt achter elkaar gerepeteerd, drie akten van in totaal ruim tweeënhalf uur, mét orkest. Het Royal Ballet Sinfonia heeft de dag ervoor zes uur met Rowe gerepeteerd, dit is voor het eerst met dansers erbij.

Het verloopt boven verwachting goed. Elke pauze tussen de akten wordt benut voor een extra stretch in de coulissen en vooral voor roken. Voor de artiesten­ingang staat het soms blauw. Daar staan rond 21.00 uur ook drie jongens en drie meisjes van de Nationale Balletacademie. Ze zijn elf en twaalf jaar, spelen de jonge versies van Assepoester, de prins en diens beste vriend.

Ze zijn voor het eerst zonder ouders – wel met chaperonne – in het buitenland. En vinden dat spannender dan optreden voor tweeduizend toeschouwers. Oxford Street met zijn winkels, dat is het helemaal, zegt een meisje. Ze heeft ‘veel geld’ meegekregen, maar nog niets gekocht. ‘Zo ben ik niet.’

Woensdag 8 juli – 9.00 uur

De 24-uursstaking van het metropersoneel gaat definitief door, tot afschuw van het gezelschap. De vrees is dat bezoekers, zeker die van buiten Londen, zich laten afschrikken. Het gezelschap houdt zijn hart vast. Rond 16.00 uur zal de staking beginnen, om 19.30 uur is de première.

13.00-16.30 uur, Coliseum

De generale repetitie wordt gefotografeerd door een tiental Britse fotografen. Drie akten lang klinkt het geklik van de camera’s. Of het daardoor komt, of door iets anders, het loopt niet lekker. De musici spelen een ander tempo dan de solisten willen. Voor Tsygan­kova (Assepoester) gaat het te langzaam, voor Golding (prins) weer te snel.

Wheeldon grijpt een paar keer in, hij wil meer pit. De gezichten komen strakker te staan. ‘Wat wordt het nu vanavond, sneller spelen of langzamer?’  vraagt een van de orkestleden licht gefrustreerd aan Rowe. Het antwoord ligt ergens in het midden. ‘Ik werkte eerder met het Royal Ballet Sinfonia en ze kennen hun Prokovjev, maar Christopher haalt er andere delen uit dan ze gewend zijn. De relatie tussen danser, dirigent en orkest is altijd complex; als dirigent moet ik de dansers “lezen”  en dat doorgeven aan de musici, maar die finesse bereiken, kost tijd.’

19.30 uur, Première

Het publiek heeft kennelijk weinig last van de metrostaking, want het theater is uitverkocht. De eerste akte verloopt vlekkeloos, tot grote opluchting van het team. Orkest en dans gaan mooi samen, de solisten hebben geen moeite met de tempi (of laten dat niet merken) en de grappen van stiefmoeder (ballerina Larissa Lezhnina) vallen goed.

Het beeld waarmee het publiek de eerste pauze wordt ingestuurd, staat als een huis: Assepoester die op een imaginaire koets zit, terwijl de wielen handmatig worden rondgedraaid en haar jurk wappert door de windmachine.

20.30 uur, Persborrel na akte 1

Criticus Robert Tanitch heeft in zijn leven al vele Assepoesters gezien, dus hij kan goed vergelijken. Al praat hij voordat zijn recensie is geschreven niet over wat hij vindt, het is duidelijk dat hij iets mist: ‘Er was ons een duistere versie beloofd, en dat valt best tegen.’

Judith Mackrell, danscriticus van The Guardian, heeft een andere mening. ‘Het is bijzonder om te zien wat een Nederlands gezelschap met een choreografie van Chris doet.’ De volgende dag zal ze in haar krant vier sterren uitdelen. Niet alleen voor dans en choreografie, maar ook voor het magische decor van Julian Crouch.

Ook The Telegraph, die het ballet ‘een delight voor alle leeftijden’ noemt, kent vier sterren toe. De Financial Times geeft drie sterren; de recensent roemt de komische rol van de stiefmoeder, maar vindt dat de visuele trucs de ballet­magie geen goed doen.

23.00 uur tot laat, nazit

Het publiek beloont de elegante balscènes uit de tweede akte en de romantische duetten uit de derde met een enthousiast slotapplaus. Genodigden drommen samen in de Skybar van het Coliseum om de goede ontvangst te vieren. Golding en Tsygankova zijn ‘een droompaar’, vindt een ouder echtpaar. ‘Als zij samen zijn, gebeurt er iets op het podium.’

Ted Brandsen vindt dat alles alsnog bij elkaar is gekomen. ‘Iedereen heeft alles uit de kast gehaald, het was een prachtige première.’ Binnen wordt champagne geschonken, buiten bereikt het verkeersinfarct door de staking zijn hoogtepunt; er is geen taxi te krijgen en buslijnen vallen uit. Dus beginnen veel premièregasten maar aan een lange wandeling.

De dansers hebben er weinig last van, hun hotel zit slechts één metrohalte verder. Morgen wacht hun een strak schema met twee voorstellingen, om 14.00 en 19.30 uur, maar nu is het feest.

Elsevier nummer 29, 18 juli 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.