cultuur

Nooit was de wereld zo veilig en toch zijn we doodsbenauwd

Door Simon Rozendaal - 18 augustus 2015

Socioloog Ulrich Beck bouwt zijn boek ‘De wereldrisicomaatschappij’ op de stelling dat juist de successen van de hedendaagse beschaving die de huidige angsten voeden

Het staat buiten kijf dat we veiliger, langer en gezonder leven dan onze voorouders, en toch lijken we banger dan ooit. Bang voor de opwarming van de aarde, banken, pesticiden, kernenergie, fundamentele moslims, vaccins, enzovoorts.

De Duitse socioloog Ulrich Beck heeft hiervoor in 1986 het begrip ‘risicomaatschappij’ bedacht. In 2008 heeft hij het verder uitgewerkt en nu is zijn werk in het Nederlands uitgebracht.

Volgens Beck zijn het juist de successen van de hedendaagse beschaving die de huidige angsten voeden. En terwijl bij onze voorouders kennis angst nog kon blussen, komt die van ons juist voort uit het feit dat we zo veel weten.

Het doet er volgens Beck niet toe dat we leven in een tijdperk dat objectief veilig is, we zijn in de ban van de angst. Zoals het Nederlandse versje stelt: een mens lijdt dikwijls het meest door het lijden dat hij vreest, maar nooit komt opdagen.

Risico’s

In analyseren is Beck sterk, in oplossingen aandragen minder. Zo twijfelt hij of het verstandig is dat we zo veel overlaten aan deskundigen. Juist de natuurwetenschap heeft moderne risico’s veroorzaakt, meent deze socioloog, die zich ook afvraagt of experts nu echt meer van risico’s afweten dan de leek.

Tja. Juist de toegenomen kennis heeft de samenleving zo veilig gemaakt. Het ontbreekt bovenal aan mensen die dat hardop zeggen en een onderscheid maken tussen risico’s die we wel en niet serieus moeten nemen. Tot die categorie behoorde de eerder dit jaar overleden Beck helaas niet.

Elsevier nummer 34, 22 augustus 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.