cultuur

Woody Allen toont andermaal zijn meesterschap

Door Rob van Scheers - 18 augustus 2015

Irrational Man is een gitzwarte comedy en behoort zonder twijfel tot Allens A-werk.

Het Amsterdamse filminstituut EYE bedenkt Woody Allen deze zomer met een groots opgezet retrospectief. Mooi, maar ook linke soep. Meestal betekent een retrospectief dat de filmmaker dood is, of toch tenminste allang over zijn hoogtepunt heen.

Gelukkig gaat de stoïcijnse Woody Allen (79!) gewoon maar door. Hij moet wel, als hij niet werkt, wordt hij neurotisch. In zijn omvangrijke oeuvre valt een patroon te ontdekken. Laten we het noemen: om en om.

Na zijn eerste bloeiperiode (Annie Hall, Manhattan) kreeg dat patroon zo eind jaren tachtig vorm en het komt erop neer dat na elke misser een klapper volgt. Alsook na elke klapper een misser.

Zijn vorige film Magic in the Moonlight (2014) was: mwah. Maar die daarvoor hoogst actueel: Blue Jasmine (2013). Deze goed doordachte kredietcrisis­parabel werd dan weer vooraf­gegaan door To Rome with Love (2012), een niemendalletje. Maar ja, in 2011 had hij wel het speelse Midnight in Paris gemaakt, die nog lang op ieders lijstje van Allen-favorieten zal blijven staan.

Om en om en om en om. Zou het kunnen dat Allen met één film per jaar net even té veel doet? Het heeft er ongetwijfeld mee te maken dat hij de eindigheid van het bestaan op zijn hielen weet, maar nog zoveel wil vertellen.

Gitzwart

Zijn nieuwste film heet Irrational Man, en volgens De Wet van Woody Allen zou dat dus een klapper moeten zijn. En ja – deze studie naar filosofie en moraliteit behoort ongetwijfeld tot het A-werk, sluit aan bij Crimes and Misdemeanors (1989) en Match Point (2005). Met dit verschil dat het ditmaal een gitzwarte comedy betreft.

In de lange rij acteurs die graag met Allen werken, maakt nu Joaquin Phoenix zijn opwachting, specialist getourmenteerde personages. Hij speelt universitair docent filosofie Abe Lucas die aan de (fictieve) universiteit van Braylin een zomercursus komt geven. Uit zijn eigen leven is de zomer al een tijdje verdwenen. Hij oogt vermoeid, cynisch, drankzuchtig. Zijn reputatie van bad boy is hem vooruitgesneld, in ­zekere zin de beste aanbeveling denkbaar.

Wetenschapsprofessor Rita (Parker Posey) vindt hem reuze interessant, misschien kan hij haar uit een sleets huwelijk redden. Studente Jill (Emma Stone) valt als een blok voor zijn eruditie en offert haar vriendje voor hem op. Maar Abe blijft verveeld door zijn midlifecrisis, totdat hij besluit een daad te stellen, een hoogst irrationele daad. Dat zal hem weer levensvreugde geven, voorvoelt hij.

Zonde om die twist weg te geven, maar een reeks cataclysmen is de uitkomst – Woody Allen zo ­eigen.

Elsevier nummer 34, 22 augustus 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.