cultuur

De term zen wordt in steeds bredere zin gebruikt

Door Lucas Gasthuis - 03 september 2015

Zen is een populaire term voor een ontspannen gevoel. De term komt ook in de gezondheidsvorm voor, maar heeft daar een andere betekenis.

Naomi van As (32) is de oudste hockeyster van Oranje, wat haar een bijzondere verantwoordelijkheid geeft. Ze probeert onder meer de goede stemming erin te houden met grappen en schouderklopjes, vertelde ze vorige maand aan het AD: ‘Zorgen dat iedereen zen is.’

Dit ‘zen’ is een populaire uitdrukking geworden. Ze komt uit het boeddhisme, dat barst van de ingewikkelde termen. Zo leert Wikipedia dat het zenboeddhis­­me aanvankelijk was gebaseerd op de ‘Lankavatara-sutra, waarin de tathagatagarba (…) en de alijvijnana gecombineerd worden’. Afschrikwekkende taal.

Kalmte

Het uit het Japans stammende ‘zen’ klinkt een stuk eenvoudiger. Het gaat dan om een vorm van concentratie die de beoefenaar leert zich te bevrijden van zijn passies en een weldadige kalmte schenkt. In de jaren zestig al kwam dit boeddhisme overwaaien uit het Oosten.

Nu wordt ‘zen’ in bredere zin gebruikt als aanduiding van een gevoel van rust en ontspannenheid. Twee andere voorbeelden uit het AD van vorige maand. Een verslaggever typeerde de aangename sfeer op Schiermonnikoog met ‘eigenlijk wel zen allemaal’. En een beschrijving van een abdij in Frankrijk bevatte de – positief bedoelde – kwalificatie ‘100 procent zen’.

In de gezondheidszorg komt de term ook voor. Daar worden met ‘zen-dementerenden’ patiënten aangeduid die al zo ver heen zijn dat ze alle gevoel van ‘ik’ hebben verloren. Dit is een wel erg wrange uitdrukking voor mensen die maar zitten te zitten.

Elsevier nummer 37, 12 september 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.