cultuur

Gedreven en altijd eigen: de betekenis van Joost Zwagerman

Door Irene Start - 09 september 2015

Joost Zwagerman maakte dinsdag een einde aan zijn leven. Hij zal worden herinnerd om zijn gloedvolle gedrevenheid.

Schrijver, dichter, columnist en essayist Joost Zwagerman (1963-2015) is niet meer. Op 51-jarige leeftijd pleegde hij zelfmoord, zo maakte zijn uitgever De Arbeiderspers dinsdagavond bekend.

Zwagerman werd al langer geplaagd door depressies. Zijn werk was soms geëxalteerd en emotioneel, maar wel altijd eigen. Zoals de Belgische Humo het verwoordde, was hij ‘een unieke stem in de Nederlandse kikkerpoel der letteren’.

Geschokt

Fans, vrienden, collega’s en bewindslieden reageerden geschokt op het nieuws. ‘Zwagerman heeft veel jongeren vertrouwd gemaakt met literatuur,’ zei PvdA-minister Jet Bussemaker (Onderwijs), en DWDD-presentator Matthijs van Nieuwkerk prees Zwagerman dinsdagavond in tv-show Pauw om zijn gloedvolle gedrevenheid. ‘God, wat heeft Zwagerman ons veel geleerd.’

Gevoelig

Zwagerman schreef vijf dichtbundels, maar zal toch vooral worden herinnerd als romanschrijver. Zijn literaire hoogtepunten had de onderwijzerszoon uit Alkmaar in de jaren tachtig en negentig.

Zijn kunstenaarsroman Gimmick! (1989) was cynisch over de Amsterdamse kunstenaarskliek. Vals Licht (1991) ging over de relatie tussen een gevoelige student en een prostituee, en speelde zich opnieuw af in Amsterdam. Hierna volgde nog bestseller De buitenvrouw (1994), een roman over overspel waarin tegelijk raciale vooroordelen op de korrel werden genomen.

Daarna ging het creëren van fictie stroever, de revanche kwam met Boekenweekgeschenk Duel (2010). Er ontstond wel een relletje rondom het boek: de vloek waarmee het boek opende, schokte christenen.

Prediker

Als essayist oogstte Zwagerman ook succes. Hij schreef het 1.200 pagina’s tellende Americana (2013), twee bundels met non-fictiestukken over de Amerikaanse cultuur. De laatste jaren was Zwagerman vooral bekend als ‘prediker der kunsten’, een liefhebber die barstte van het enthousiasme voor de kunst en dat graag uitdroeg op tv en in columns en essays.

Vooral van kunstenaar Mark Rothko was hij diep onder de indruk. Zijn laatste boek dat onlangs bij De Arbeiderspers verscheen, heet De stilte van het licht en gaat over schoonheid en onbehagen in de kunst.

Eigen hand

Zwagerman publiceerde cynisch genoeg een boek over zelfmoord (Door eigen hand, 2005), waarin hij onder anderen vijf schrijvers aan het woord laat over de zelfmoord van hun dierbaren. Daarin trekt hij fel van leer tegen Karin Spaink, die vindt dat de zelfmoordpil vrij verkrijgbaar zou moeten zijn. ‘Als het aan Spaink ligt heb je, rits ras klik, in een handomdraai je zelfmoordtabletten op zak.’

In zijn boek citeert hij  zijn goede vriend Rogi Wieg, die afgelopen juli op 52-jarige leeftijd uit het leven stapte: ‘De zelfmoordenaar wil niet dood; hij wil een ander leven.’

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.