cultuur

Op zoek naar het mysterie van VVD-‘postergirl’ Haya

Door Carla Joosten - 10 september 2015

Schets van beeldbepalende politica Haya van Someren-Downer die op emotionele wijze politiek bedreef.

Ze was de eerste vrouwelijke partijvoorzitter en wereldberoemd in Nederland. Met haar heldere taal deed ze het goed op de televisie, die net opkwam. Haya van Someren-Downer (1926-1980) was geliefd, maar in de politiek ook gevreesd, want de ‘postergirl’ van de VVD met haar diepe stem was een scherp en hard debater. Haar gedrevenheid blijkt goed uit de biografische schets van Alies Pegtel over haar.

Haya, zoals iedereen haar noemde, kwam in 1959 in de Kamer en bleef tot het eind van heer leven politiek actief. Twee dagen voor haar overlijden stond ze toenmalig Elsevier-journalist Alice Oppenheim nog telefonisch te woord. Dat ze op sterven lag, wist Oppenheim niet. Bijna niemand wist dat.

Een fatale ziekte betekende een tragisch vroeg einde van een vrouw die in naoorlogs Nederland een stempel op de politiek drukte, al was het maar omdat ze als vrouw en moeder van een zoontje naar buiten trad en vrouwen stimuleerde ook achter het fornuis vandaan te komen.

Als jong journalist bij De Telegraaf had ze tussen de recepten en mode al over emancipatie geschreven. Ze kon zich later goed vinden in de feministische strijd van de Dolle Mina’s. Liberalisme noemde ze een levensbeginsel. ‘Wie alles van de maatschappij verwacht, bereikt niets,’ zei ze.

Drie H’s

Pegtel doet een poging om het mysterie van de angry young girl, zoals Haya zichzelf noemde, op te helderen. Daarin is ze deels geslaagd. Zo maakt Pegtel aan­nemelijk dat Haya’s gedrevenheid om van Nederland een liberale samenleving te maken, voortkwam uit het NSB-lidmaatschap van haar ouders en broers in de Tweede Wereldoorlog.

Met Harm van Riel (1907-1980) en Hans Wiegel vormde ze de drie H’s van de VVD. Toen Willem Aantjes (CDA) dat vertaalde met ‘de partij van halen, hebben, houden’ was Haya furieus. Niet op Aantjes, maar omdat ze wist dat dit stigma haar partij zou aankleven, terwijl zij van de VVD, die onder haar voorzitterschap flink groeide, een  ‘volkspartij’ wilde maken. Zelf kon ze er ook wat van. ‘Moeten middenstanders het gelag betalen van meneer Den Uyl,’ zei ze over de PvdA van Joop den Uyl.

Pegtel toont hoe emotioneel Haya politiek bedreef, maar voor een echte biografie is het boek te licht. Er kleeft ook nog een relletje aan. Het boek werd geschreven in opdracht van de Haya van Somerenstichting, het VVD­-opleidingsinstituut. Premier Mark Rutte zou het aan Haya’s zoon overhandigen. Dat gaat niet door: Bart van Someren vindt dat te veel wordt uitgeweid over het oorlogsverleden van zijn grootouders.

Elsevier nummer 37, 12 september 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.