cultuur

Stripboek naar John Milton, de advocaat van de duivel

Door Gerry van der List - 01 oktober 2015

De Britse dichter John Milton had een scherp oog voor satanische krachten. Zoals blijkt uit een stripversie van Paradise Lost.

Het begint een soort plaag te worden. Het ene na het andere befaamde literaire meesterwerk valt ten prooi aan striptekenaars. Het museum Meermanno in Den Haag wijdde deze zomer nog een tentoonstelling aan het werk van Dick ­Matena, die zich onder meer heeft vergrepen aan De avonden en Kort Amerikaans. Alsof Gerard Reve en Jan Wolkers plaatjes bij hun romans nodig hebben.

Een enkele keer pakt het wel fraai uit. Heel bijzonder is Het paradijs verloren. Van John Milton (uitgeverij Sherpa), een bewerking van de hand van de Spaanse tekenaar Pablo Auladell van een zeventiende-eeuwse klassieker.

De Brit John Milton (1608-1674) werkte vijf jaar lang aan dit epische gedicht van meer dan 10.000 regels in blanke verzen (dat wil zeggen: het rijmt niet). Het onderwerp is een belangrijk religieus thema: de zondeval. Adam en Eva worden verleid door Satan om van de Boom der Kennis te eten met de verdrijving uit de Hof van Eden als triest gevolg.

Majestueus

Milton was een gelovig mens. Het was aanvankelijk zelfs de bedoeling dat hij priester zou worden, maar hij vreesde voor het verlies van zijn intellec­tuele onafhankelijkheid. In zijn geschriften toonde hij zich een protestantse individualist, die zijn denkbeelden baseerde op een subjectieve lezing van de Bijbel.

Ondanks zijn christelijke overtuigingen gaf Milton in Paradise Lost zo overtuigend gestalte aan Satan dat de dichter wel heimelijk een sympathie voor de duivel leek te koesteren. Alleen al het uiterlijk van de duivel is majestueus.

In de veelgeprezen vertaling van Peter Verstegen: ‘Zijn hoofd boven een golf getild, zijn ogen/Vol laaiend vuur, de rest van zijn gestalte./ Groot, breed en languit drijvend op de vloed.’ Satanische krachten krijgen bij Milton haast iets aantrekkelijks en de uiteindelijk zegevierende God heeft de trekken van een onaangename tiran.

Zo vreemd is het dan ook niet dat Auladell afziet van het uitbeelden van Satan met de bekende clichés als hoorntjes op het hoofd en bokkenpoten. Hij is een aantrekkelijke figuur, slank en donker. God daarentegen is een dikzak met een vette nek en een blond matje.

Door deze beelden krijgt de strijd van Satan meteen iets bewonderenswaardigs. Hij is een opstandige, een revolutionair, een vrijheidsstrijder. Hij wil niet buigen voor goddelijke dwang. Hij heeft de beroemdste zin van Milton als motto: ‘Better to reign in Hell, than serve in Heaven.’ Hij wil liever regeren in de hel dan gehoorzamen in de hemel.

Onleesbaar

Een digitale versie van de oorspronkelijke versie van Paradise Lost is voor 0,99 euro te koop bij bol.com. Geen geld. Maar het is eigenlijk een tamelijk onleesbaar werk voor de gemiddelde lezer, die weinig weet van de religieuze context en ook nog eens steeds door de auteur op het verkeerde been wordt gezet. Daarom is het in dit geval wel goed dat er een boek met plaatjes is.

Auladell is niet de enige die zich door Milton heeft laten inspireren. Paradise Lost was dit voorjaar nog in de Nederlandse theaters te zien in de vorm van een ballet van choreograaf Samir Calixto. En twee jaar geleden nam Grant Hart, ooit drummer van de Amerikaanse band Hüsker Dü, een dubbelalbum op met het epische ­gedicht als uitgangspunt. En hoe heette Al Pacino in de film The Devil’s Advocate? John Milton.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.