cultuur

Nederlandse danstop over tv-series geïnspireerd op dans

Door Irene Start - 17 november 2015

Dans inspireert tot tv-drama, zie de HBO-serie Flesh and Bone. Hoe realistisch is de getoonde bezetenheid? De Nederlandse danstop reageert.

En ja hoor, daar is het bloed. Eigenlijk al in de eerste scènes van de Amerikaanse HBO-serie Flesh and Bone ligt bij danseres Claire Robbins (Sarah Hay) de grote teennagel los.

Claire is dan al afgewezen bij de auditie die ze doet voor de fictieve American Ballet Company in New York. Maar ze zet door. Onbevreesd trekt ze haar spitzen weer aan en smeekt om een extra kans. Natuurlijk wordt ze aangenomen.

In het laatste deel van de achtdelige miniserie vloeit het bloed alweer rijkelijk. Bij de première van een nieuw dansstuk heeft een collega brokjes glas in Claires spitzen gestopt.

Claire pakt het glas uit haar dansschoen, stopt het in haar mond en kauwt erop, bloed drupt op haar lip. Ze is er klaar voor, is niet bang voor de concurrentie en zal de beste uitvoering van haar leven geven.

De nieuwe HBO-serie Flesh and Bone is een donker sprookje over dansers en hun fenomenale doorzettingsvermogen. Het is bepaald niet de eerste dramaserie die zich afspeelt in de danswereld.

De lijst is lang: van Turning Point (1977) tot Black Swan (2010), van klassieker The Red Shoes (1948) tot puberseries als Fame (1982-1987) en Dance Academy (2010-2013).

Opoffering

Welke balletfilm of -serie je ook neemt, de plot is vaak dezelfde. Het gaat altijd over opoffering en prestatiedrang, over ambitie en teleurstellingen. Over wrede docenten en choreografen, en over sympathiek, maar kwetsbaar talent dat de stress niet aankan en breekt. Het hoofdpersonage bewandelt meestal een moeilijke weg, maar overwint die vaak.

Ook de scenarioschrijvers van Flesh and Bone schuwen de clichés niet. In het verhaal wordt de American Ballet Company geleid door een dictatoriale artistiek directeur, Paul Grayson (Ben Daniels).

Hij moet zijn groep door een nieuwe tijd zien te loodsen. Want ouder publiek komt nog wel naar het theater voor een klassieker als Giselle, jongeren zijn er niet in geïnteresseerd.

In die hiërarchisch geordende groep komt Claire als groentje binnen. Ze lijkt zo’n typisch danshert met bange Bambi-ogen en is ook nog eens van huis gelopen.

Bij haar gaat dansen vanzelf, maar haar collega’s hangen tegen anorexia aan en hebben zacht gezegd een gecompliceerde relatie met hun lichaam. Dat leidt tot bizarre conversaties: ‘Ik dun? Nee, jíj bent dun.’ En: ‘Word je nog steeds ongesteld? Stakker!’

Emotionele kunstvorm

Hoe realistisch portretteert Flesh and Bone de danswereld eigenlijk? In Nederland deed Black Swan destijds de nodige stof opwaaien. Nogal wat mensen werkzaam in het dansveld voelden zich beledigd door het beeld van emotioneel gestoorde dansers.

De top van de Nederlandse danswereld, Ted Brandsen van Het Nationale Ballet en Paul Lightfoot van het Nederlands Dans Theater, zag flarden van de serie. Ze noemen het uitgangspunt ‘pure fictie’ en ‘stereotiep’.

Dansers die zo onzeker zijn als die uit de serie, zijn geen lange carrière beschoren, zeggen ze: juist de professionals zijn niet snel van hun stuk en doorbijters. De vraag is ook of dansers niet al lang in opstand waren gekomen als ze zo vaak werden uitgescholden als Paul in de serie doet.

Bijzaak

Dat Flesh and Bone in zekere zin is losgezongen van de realiteit, blijkt wel uit het aantal niet-dans gerelateerde onderwerpen die de revue passeren; voordat er echt wordt gedanst, krijgt de kijker eerst incest, zelfmutilatie, drugsverslaving, familieproblemen en zelfs een posttraumatische stress­stoornis voor de kiezen. Het dansen lijkt daardoor eerder bijzaak en decoratief dan het hart van de serie.

Is er dan niets goeds over Flesh and Bone te zeggen? Jawel, de momenten dát er dans te zien is, zijn best goed. Er is niet bezuinigd op choreografie en nergens zijn stand-ins gebruikt. Geen enkele acteur hoefde op dansles, want ze konden het al.

De rol van de knappe Ross wordt bijvoorbeeld gespeeld door Sascha Radetsky. Hij soleerde bij het American Ballet Theatre (ABT) en danste ook een jaar bij Het Nationale Ballet in Amsterdam.

De vileine Russische diva Kiira, die in de serie het einde van haar dansleven moet accepteren, wordt eveneens door een ballerina vertolkt: Irina Dvorovenko, een voormalige ABT-soliste. Hay, haar belangrijkste concurrent in de serie, is professioneel opgeleid in de Verenigde Staten, ze danste bij een Duits gezelschap.

De bedenkster van de serie, Moira Walley-Beckett, vond het destijds jammer dat er maar geld was voor acht afleveringen. Ze hengelde naar een tweede seizoen, en verzint vast wat losse verhaallijntjes waarop later verder kan worden geborduurd.

Zo wordt de vraag opgeworpen waarom er zo weinig zwarte solisten zijn in ballet – de artistiek directeur selecteert een donkere jongen voor een hoofdrol omdat hij anderen kan inspireren, maar keurt hem dan toch af.

Mecenassen

Daarnaast zijn er de borrels en gala’s waarmee de mecenassen worden gepaaid. In Flesh and Bone zijn die voor de onderwereld een mooie manier om zwart geld wit te wassen. Dat geld wil de danswereld wel, zolang het maar anoniem wordt gedoneerd en het gajes niet komt opdagen tijdens premières.

In het slotdeel blijkt dat niet bepaald te zijn gelukt. Onduidelijk is nog wat de reacties zijn op het nieuwe programma. Onzeker is of het geplaagde gezelschap het lopende seizoen zal overleven. Voldoende aanknopingspunten dus voor een vervolg.

Elsevier nummer 47, 21 november 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.