Afshin Ellian Afshin Ellian

Geen stammenstrijd of godsdienstoorlog: The Passion is bewijs van vooruitgang

Door Afshin Ellian - 29 maart 2013

Is Apple een katholieke organisatie? Ouderen onder ons kennen MS-DOS nog. Microsoft ging ervan uit dat de mens onderscheid kan maken tussen goed en kwaad.

The Passion wordt overal ter wereld op verschillende manieren uitgevoerd. Paus Franciscus vierde Jezus’ laatste avondmaal op Witte Donderdag in een jeugdgevangenis samen met gedetineerden. Daar waste hij de voeten van twaalf gedetineerden.

Martelgang

In sommige landen mishandelen gelovigen – of bijgelovigen – zichzelf ter herinnering aan de martelgang van Jezus.

Pasen is in aantocht. De wereld wordt door theater, muziek en processies opnieuw herinnerd aan de passieweg van Jezus van Nazareth. Dit alles gebeurt gelukkig niet langer in een (christelijk-)antisemitische sfeer.

The Passion werd ook in Den Haag uitgevoerd, veel acteurs en zangers werkten mee. Het was een enorm evenement met een zeer professionele regie. Deze productie was het resultaat van samenwerking tussen de RKK en de EO.

Vooruitgang

Katholieken en protestanten hebben samen The Passion geproduceerd. Geen godsdienstoorlog, geen theologische conflicten, maar een gezamenlijke productie. Er is toch enige vooruitgang geboekt.

De vertegenwoordiger van de katholieke omroep bij de productie van The Passion zei iets merkwaardigs: wij – de katholieken – zijn verantwoordelijk voor het beeld en zij – de protestanten – regelen het woord.

Benedictus XVI

Natuurlijk is het een gechargeerd wereldbeeld. Een vluchtige blik op de theologische en filosofische producties – teksten dus – van emeritus paus Benedictus XVI levert een onweerlegbaar bewijs van innerlijke verbinding tussen het katholicisme en het woord. Maar toch.

Het katholieke Europa is een Europa van beeld. Dat is helemaal waar. De vraag is welke invloed de katholieke beeldcultuur nog heeft.

Stammenstrijd

Enige tijd geleden hoorde ik van hoogleraar Jos de Mul een prachtige anekdote over de Italiaanse filosoof en schrijver Umberto Eco. Eco weet werkelijk veel over het leven in de Middeleeuwen. Zijn roman De naam van de roos getuigt van enorme kennis over deze periode. Eco schreef lange tijd columns en artikelen in de Italiaanse kranten.

Hij schreef destijds een column over de stammenstrijd in de computerwereld. De strijd ging tussen twee giganten: Microsoft en Apple, en tussen de stamhoofden Bill Gates en Steve Jobs.

Goed en kwaad

Microsoft en Apple beconcurreerden elkaar in woord en daad: in reclames en in het maken van hardware en software – de productie van nieuwe computers. Ouderen onder ons kennen MS-DOS nog. Microsoft was de bedenker van het Microsoft Disk Operating System.

Op dit besturingssysteem zijn pc’s gefundeerd. Windows gebruikt ook MS-DOS. De filosofie van Microsoft ging uit van een bepaald mensbeeld: de mens is een rationeel wezen en kan onderscheid maken tussen goed en kwaad. En daardoor is de mens vrij.

Zichzelf uitvinden

Bij MS-DOS ging men ervan uit dat de rationele vrije mens zelf commando’s kan uitvoeren en daarmee verschillende situaties kan creëren. Dit besturingssysteem gaf de mens genoeg ruimte om zelf van alles uit te vinden en te interpreteren. Uiteindelijk zou de mens zichzelf kunnen uitvinden.

Voorwaarde voor het denksysteem van Microsoft was het principe dat mensen bereid moeten zijn om zelf door studie en denken op ontdekkingsreis te gaan. De gebruiker moest zelf uitvinden wat werkt en wat niet werkt. Hierdoor konden gebruikers zelf programma’s maken op hun pc.

Rationeel en vrij

Deze manier van denken noemde Umberto Eco het protestantisme. Microsoft huldigde protestante principes bij het inrichten van een pc. Bij het protestantisme is de organisatie (de kerk) minder belangrijk, de protestanten leren immers zelf de Bijbel te lezen en te interpreteren. In het protestantisme van Microsoft waren beelden overbodig, het waren geen iconen. De iconen heten nu ‘applicaties’.

Apple representeerde het katholicisme. Weliswaar is de gebruiker van een pc een rationeel en vrij wezen, maar de mens heeft handvatten nodig om keuzes te maken. Daarvoor is een organisatie nodig.

Van mens naar gebruiker

In de wereld van Apple bestonden geen commando’s voor zelfstandig denkende en werkende mensen of gebruikers. Ironisch: van mens naar gebruiker!

De organisatie, Apple, of de Katholieke Kerk maakt fundamentale keuzes voor de gebruiker of de gelovige. Die keuzes verschijnen aan ons in de vorm van iconen.

De iconografie kwam bij Apple tot leven. De gebruiker hoefde nauwelijks na te denken, ingewikkelde processen waren afgeschermd. Wat schoot er voor de gebruiker nog over? Hij hoeft slechts op de iconen te letten. Eco heeft wederom gelijk: Apple is een organisatie met een katholiek mensbeeld. Maar hoe verging het de protestanten, hoe verging het Microsoft? Wie heeft gewonnen?

Buigen

Een definitieve winnaar is er niet. Maar Microsoft begint steeds meer gebruik te maken van iconen. Windows 8 is een Apple-achtig programma. Wie heeft Microsoft gedwongen om te buigen voor de iconografie van Apple? De gebruiker.

Of had u filosofen, theologen of andere denkers verwacht die in een socratische dialoog Microsoft naar de iconografie zouden bewegen? De machtige gebruiker handelde conform zijn aard: het zou fijn zijn als anderen fundamentele besluiten zouden nemen.

De mens heet in onze tijd ‘de gebruiker’.

Hackers

Apple heeft niet gewonnen. Onder Windows 8 leeft nog een protestante wereld: een wereld van vrijheid, keuzes en commando’s. Bovendien zijn er nog steeds mensen die de autoriteiten blijven uitdagen door een beeldenstorm te organiseren. Deze ketters heten hackers of illegale downloaders.

De strijd, de harmonieuze dans en de oorlog tussen beeld en woord representeren de essentie van de christelijke, maar ook die van de post-christelijke wereld.

Soms is een woord al een beeld, en omgekeerd is een beeld al een woord.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.