Afshin Ellian Afshin Ellian

Wiskundige Alan Turing weet ook postuum de anti-homocodes te kraken

Door Afshin Ellian - 27 december 2013

Aan de vooravond van Kerstmis heeft de Britse koningin Elizabeth de briljante wiskundige Alan Turing die een grote rol speelde bij de geallieerde overwinning op de nazi’s postuum in ere hersteld. Daarmee is zijn veroordeling in de jaren vijftig voor homoseksualiteit ongedaan gemaakt.

De codes van moraal en recht zijn moeilijk te kraken. Iedere strafbepaling of strafrechtelijke code geeft een aantal specifieke culturele aspecten van een volk aan.

Een aantal delicten is universeel: gij zult niet doden, gij zult niet stelen et cetera. Maar niet alle delicten kunnen universele geldigheid claimen – in de zin van logica van recht en moraal. Deze gedachte is zeker van toepassing op de vervolging van homoseksuelen.

Barbaren

De vervolging van homoseksuelen in Europa wil men natuurlijk zo spoedig mogelijk vergeten. Tegenwoordig gelooft men dat alleen barbaarse culturen en politieke ordes in staat zijn om een medemens te gaan vervolgen wegens zijn of haar seksuele geaardheid. En natuurlijk denkt men dat de barbaren nooit Europeanen kunnen zijn.

Ook in Europa werden onschuldige burgers wegens hun seksuele geaardheid onderworpen aan onmenselijke behandeling en strafrechtelijke vervolging.

Geaardheid

De Britse koningin Elizabeth heeft aan de vooravond van Kerstmis postuum de Britse wetenschapper Alan Turing in ere hersteld.

Welk misdrijf had Turing gepleegd? Hij werd in 1952 veroordeeld wegens ontucht. Welke ontucht? Turing leefde conform zijn seksuele geaardheid, iets dat toen werd gezien als een ontuchtige handeling.

Zijn kwetsbare maar nog altijd briljante ziel kon het niet meer aan: in 1954 pleegde hij op 41-jarige leeftijd zelfmoord. Turing, Tweede Wereldoorlog en computer zijn begrippen die letterlijk door oneindige getallen met elkaar verbonden zijn.

Wiskundige

Turing was een briljante wiskundige die in kwantummechanica was gespecialiseerd. Bij aanvang van de Tweede Wereldoorlog nam hij op verzoek van de Britse regering deel aan het decoderingsproject van het Britse leger.

Intussen had Turing al naam gemaakt met zijn wetenschappelijke artikel over de wiskundige disputen aangaande de berekenbaarheid en de grenzen ervan: On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem.

De wetenschapper was vooral geïnteresseerd in grondslagstudie en daardoor was hij bevriend geraakt met filosoof Ludwig Wittgenstein. Deze benaderingswijze leidde tot grote ontdekkingen waarop de wetenschap van computer is gebaseerd.

Enigma

Het leger van het naziregime maakte gebruik van een zeer gecompliceerd systeem van codering. Daarvoor ontwikkelden de nazi’s een codeermachine die later Enigma werd genoemd. De groep waarin ook Turing participeerde, had de taak om de Duitse codeermachine te ontcijferen.

Vriend en vijand zijn het over eens dat Enigma zonder de inzet en intelligentie van Alan Turing niet had kunnen worden ontcijferd. De ontcijfering van Enigma was van cruciaal belang voor de strijd tegen de Duitse onderzeeboten en ook voor de latere Britse successen in de strijd tegen de Duitsers in Noord-Afrika.

Castratie

Alan Turing was zodoende een wetenschappelijke held in dienst van Groot-Brittannië in de strijd tegen het naziregime. De held die het geheimzinnige getallensysteem van het nazibewind ontcijferde, was een homoseksueel.  Held of geen held, de anti-homowetgeving was ook op Turing van toepassing.

De held die de Enigmacode had ontcijferd, werd veroordeeld wegens zijn geaardheid en raakte zijn baan als universitaire onderzoeker kwijt. Dat was niet alles. Turing werd chemisch gecastreerd en geïnjecteerd met vrouwelijke hormonen.

Wat een wreedheid! Wat een barbaarsheid!

Stilte

Na 61 jaar wordt Alan Turing nu in ere hersteld. 61 jaar duurde deze pijnlijke stilte, terwijl men in die 61 jaren verder bouwde op het werk van Turing met als resultaat: computers en de digitale wereld. Turing stond aan de basis van de digitale revolutie die nu zorgt dat mensen waar ook ter wereld veranderen.

De elektromechanische machine die Turing gebruikte om de Duitse codes te ontcijferen, bracht hem bij de vraag of kunstmatige intelligentie mogelijk zou kunnen zijn. Wiskunde zou daarbij onmisbaar zijn. De wereld van cijfers laat geen contradicties toe. In de wereld van getallen geldt consequentheid. En precies op dit gebied was de filosofie een bron van inspiratie en denken voor Turing.

Complexiteit

De menselijke complexiteit heeft te maken met ontelbare mogelijkheden van contradictie en dus ook inconsequentie. Daarin ligt de zwakte maar ook de kracht van het menselijke denken.

De machine moet juist consequent zijn en elke vorm van contradictie uitsluiten. Onder deze omstandigheid zouden elektromechanica en wiskunde samen kunnen gaan in een machine. Maar wat was de inconsequentie in de Europese ethiek in 1952, die ooit moest worden overwonnen?

Verpletteren

De codekraker hielp de Britse overheid en samenleving om het naziregime te verpletteren. Het naziregime stond symbool voor de onaanvaardbare en onvergefelijke schending van de menselijke waardigheid.

Maar was de anti-homowetgeving van Groot-Brittannië en andere landen niet een grove aantasting van de menselijke waardigheid? Daarin lag precies de inconsequentie in de westerse ethiek. De onaanvaardbare contradictie in recht en moraal inzake de behandeling van homoseksuelen tastte de waardigheid van individuen en gemeenschappen aan.

Van Enigmacode naar digitale wereld: Alan Turing lukt het ook postuum de anti-homocodes te kraken. De laatste decodering, ontcijfering van Alan Turing: respecteer de menselijke waardigheid.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.