Alleen zinvolle ideeën stuwen bloedsomloop van de samenleving

26 augustus 2014

In het huidige tijdsgewricht wemelt het van de papegaaien die anderen napraten. Dat is een slechte zaak: de samenleving is gebaat bij zinvolle ideeënvorming.

In mijn eerste blog voor Elsevier, die op 8 april 2013 is verschenen, heb ik mij afgevraagd hoe de grote denkers hun ideeën hebben ontwikkeld.

Hoewel ik nooit de illusie heb gekoesterd die vraag spoedig te kunnen beantwoorden, heb ik wel altijd geloofd dat ideeën meer horen te zijn dan levenloze letters in holle kruinen. Of zoals het Franse gezegde luidt: ‘Niets is gevaarlijker dan algemene ideeën in lege hoofden’.

Laat het nu in het huidige tijdsgewricht wemelen van de papegaaien die anderen napraten zonder zich schuldig te maken aan enig denkwerk.

Warm en koud

In het bijzonder verdienen hier de draaideurdeskundigen eervolle vermelding. Het zijn het soort mensen waarop de uitdrukking van de Griekse fabelschrijver Aesopus van toepassing is: ze blazen warm en koud.

Op de massamedia, waar hun broddelwerk gretig wordt afgenomen, verdringen zij de originele commentatoren die tegenwoordig een zeldzame verschijning dreigen te worden.

Ideeën

Het publieke debat in Nederland produceert steeds meer unanieme opvattingen over de grote onderwerpen van deze tijd maar draagt niet bij aan de ideeënvorming die publieke debatten tot stand horen te brengen.

In naties van eensgezinden voelen nieuwe ideeën, originele ideeën, zich niet thuis. Ze wortelen liever in gronden waar de zaad op vruchtbaar bodem kan rekenen en waar zij een ziel vinden in praktisch weldenkende geesten.

Leusjes

Wat ik hier bedoel is nadrukkelijk niet wat de grote Nederlandse historicus Johan Huizinga bekritiseerde in Nederland’s geestesmerk (1935): ‘Wanneer men de massa uitnodigt zich te groeperen naar ideeën en inzichten, dan is het resultaat dat zij zich groepeert naar belangen, of belangetjes of leusjes.’

Huizinga doelt hier op wat later het poldermodel is komen te heten, een model waarin groepen elkaar vinden op basis van hun gevestigde belangen. Ik benadruk hier slechts het belang van nieuwe zinvolle ideeën voor de bloedsomloop van de samenleving en onderstreep het gevaar van handelaren in andermans ideeën voor deze ideeënvorming.

Balling

In mijn blogs heb ik geprobeerd de gangbare opvattingen tot mijn belangrijkste balling te maken. Ik was er heilig van overtuigd dat mijn toegevoegde waarde niet bestond uit het herkauwen van de massastandpunten en halve waarheden die talkshows, actualiteitenrubrieken en kranten in forse voortvarendheid aan het publiek opdrongen.

Ik wilde inzichten vertolken die het beste van twee werelden verenigen; de eeuwenoude Oosterse, in het bijzonder Aramese beschaving waarvan ik een trotse afstammeling ben en de Westerse beschaving die ik veel bewonder en om wier lot ik mij grote zorgen maak.

Activisten

Ik heb mij altijd voorgenomen nooit in dienst te treden van de tijdgeest, tenminste niet van de huidige waarin ‘de openbare mening meepraat, en dus iedere waanzin mogelijk’ is geworden, zoals een Duitse historicus aan Huizinga schreef in 1935, waarin overjarige adolescenten zich ontpoppen tot beeldbepalende opinieleiders, waarin journalisten verwoorden zijn tot activisten die een bepaalde Zaak willen behartigen en waarin politici eerst marktonderzoekers raadplegen voor ze hun standpunten formuleren.

Vertel mij wie mijn kiezers zijn en ik vertel u wat ik zal vinden. Ik hoop dat ik in mijn missie ben geslaagd en dat u geen gevoelens van verveling, irritatie of déjà-vu hebt overgehouden aan mijn blogs.

Nieuwe reis

Vandaag neem ik afscheid van u omdat ik een nieuwe reis begin in mijn leven. Een reis die veel inspanning zal vergen en die moeilijk valt te combineren met mijn blogs. Deze beslissing is niet makkelijk geweest maar wel noodzakelijk. En zoals iedere reis, zal ook deze ooit eindigen.

Daarom hier een vergankelijk vaarwel waarbij mijn laatste woorden aan u geen afscheidswoorden zullen behelzen maar een belofte om wederzien. Waar en wanneer durf ik niet te zeggen. Maar ik heb altijd iets goeds willen doen voor mijn medeburgers. Deze wens zal ik blijven koesteren en ooit omzetten in iets concreets om de publieke zaak en de Nederlandse belangen actief te behartigen.

Ik dank mijn trouwe lezers en waardeer hun vele reacties die mij direct en indirect hebben bereikt. Ook verontschuldig ik mij dat ik hen al na anderhalf jaar verlaat. Ik wens u geluk, gezondheid, wijsheid en een vast vertrouwen in de toekomst en wens mijzelf geen gevoelens van gemis toe. Hoewel ik die nu al heb. Tot slot dank ik God voor al zijn zegeningen in mijn leven. À bientôt.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.