Marijke Hilhorst

Schrijven met water om niet in het verleden te blijven hangen

Door Marijke Hilhorst - 18 september 2015

Het doel van de lange treinreis was de grote tentoonstelling te bezoeken in het Groninger Museum over Hendrik Werkmans leven en kunst. Voor een groot deel betekende het een hernieuwde kennismaking en weer genoot ik van wat hij zelf simpelweg ‘druksels’ noemde.

De kleine Hendrik beschikte al over een speelgoed-drukset, niet zo gek dat hij zich in 1907 als zelfstandig drukker in de stad vestigt. Maar levenslustig en avontuurlijk als hij is, wil hij meer. Hij gaat experimenteren, snijdt aanvankelijk abstracte vormen uit met een scheermesje, laat er de inktrol op los, drukt hard of zacht, probeert het effect van kleuren uit.

Het is dan ook vooral een feest van kleuren in de verschillende zalen en dat stemt buitengewoon vrolijk. Mooi, prachtig, subliem, zijn woorden die van toepassing zijn op Werkman. Des te confronterender is het sombere slotakkoord: Vallende man, een werk dat dochter Fie maakte als eerbetoon aan haar vader die op 10 april 1945, een week voor de bevrijding van Groningen, werd gefusilleerd.

Schrijven

Nu we er toch waren, de andere expositie ook maar gaan zien. En Waste Not van de Chinees Song Dong blijkt nu, weken later, een veel grotere indruk op me te hebben gemaakt dan Werkman. Het is dus niet zo dat ik ter plekke al geïmponeerd was, maar een paar sterke beelden laten me niet los.

Zo is er een zaal waarin zo’n tachtig vierkante brokken natuursteen in kaarsrechte rijen staan opgesteld. Naast elke steen een penseel en een bakje water. Bezoekers worden uitgenodigd zelf een zin, een gedachte op de ruwe steen te schrijven, en dat met aandacht te doen.

Ik ging op de invitatie in maar ga niet verklappen wat ik schreef. Het is geheim. Het enige wat ik erover kwijt wil, is dat het een bericht aan mijn moeder was. Punt. Gevolgd door het woord ‘leef’. Dat was voor mezelf bedoeld. Soms vergeet ik te leven. Bewust te leven, bedoel ik, dan doe ik maar wat.

Daarna las ik hoe Song Dong op het idee was gekomen voor deze installatie. Zoals Werkman al een speelgoedpersje had en rubberen lettertjes om woordjes mee te maken, kreeg Song Dong als kind de kans te leren kalligraferen.

Om materiaal uit te sparen, gebruikte hij in plaats van inkt alleen water. Later cultiveerde hij dat idee en in 1995 begon hij aan een serie performances getiteld Waterdagboek: op straten en pleinen over de hele wereld schreef hij op steen met water persoonlijke herinneringen.

Het idee is geïnspireerd op de taoïstische filosofie. Het schrijven met water is een manier om niet te blijven hangen in het verleden, maar om te focussen en in het ‘nu’ te blijven. Niet het resultaat, maar vooral het proces van het schrijven en de aandacht daarbij zijn belangrijk.

Verfspetters

Toen ik gisteren iemand probeerde te vertellen wat ik zoal had gezien in het Groninger Museum, drong zich plotseling deze kindherinnering op die onbewust ook al in mijn gedachten moet zijn geweest toen ik op de steen schreef.

Het was grote vakantie, mijn boek was uit, ik verveelde me en vroeg mijn moeder wat te doen. Zij wist altijd een oplossing, daar was ze moeder voor. Zo kon ze me met gemak enthousiast maken om de bruingeteerde houten schutting te gaan verven. Met water.

Ze zei dat de schutting echt toe was aan een opknapbeurt en dat het er precies de goede tijd voor was, omdat het droog en warm was. Ik kreeg van haar een brede kwast, in de schuur van mijn vader stond altijd wel een leeg conservenblik en water zat in de kraan. Om het echter te doen lijken, vermoed ik, raadde ze me aan een overalletje aan te trekken. Het zou zonde zijn als mijn jurk onder de verfspetters zou komen te zitten.

Uren was ik geconcentreerd met de schutting bezig, want er mocht geen vierkante centimeter worden overgeslagen. De warme zon op mijn bol. En onder mijn ogen knapte de schutting enorm op. Het ruwe hout, geïmpregneerd met carbolineum, was kurkdroog dof en ging door het water glimmen. Bovendien werd het bruin een paar tinten donkerder, bijna zwart.

Maar hoelang, vraag ik me af. Waarschijnlijk was het water aan het begin van de schutting al lang verdampt tegen de tijd dat ik aan het einde ervan was. Toch heb ik me nooit bedrogen gevoeld. Kennelijk keek ik niet terug maar concentreerde
ik me op het werk zelf. Heel taoïstisch, zou je kunnen zeggen, focuste ik op het ‘nu’.

Elsevier nummer 39, 26 september 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.