cultuur

Sporen van Nederlanders in Rome nu in online database

Door Servaas van der Laan - 21 februari 2014

Dat de vele wegen die naar Rome leiden vaak door Nederlanders zijn bewandeld, inspireerde het Koninklijk Nederlands Instituut Rome (KNIR) tot het digitale project Hadrianus. Op de website kunnen de Nederlandse voetstappen in de Italiaanse hoofdstad door iedereen worden nagelopen.

Om het Hadrianus-project, vernoemd naar de enige Nederlandse paus, te promoten, bewandelden de wetenschappers en andere medewerkers van het KNIR donderdag de omgekeerde route. Ze kwamen terug naar Nederland om in het auditorium van het Rijksmuseum de Engelstalige website hadrianus.it officieel te lanceren tijdens de conferentie Roaming Dutch.

Nederlandse schilders

De sprekers op het congres, veelal kunsthistorici, zijn het over één ding heel erg eens: het Nederlandse erfgoed in Rome is indrukwekkend. Veel Nederlanders bleven een tijdje in Rome en keerden weer terug, anderen bleven er voor goed.

Professor Michael Kwakkelstein somt de Nederlandse schilders op die vanaf de zeventiende eeuw naar de huidige Italiaanse hoofdstad trokken. Namen als Hendrick Goltzius, Hieronymus Cock, Paul Bril, Maarten van Heemskerck en Caspar van Wittel passeren de revue. Die laatste voelde zich er zo op zijn gemak, dat hij zijn schildersnaam veranderde in Vanvitelli. De landschapsschilder zou nooit meer uit Rome weggaan. Hij werd begraven in de Santa Maria in Vallicella, nabij Piazza Navona.

Bentvueghels

Rond 1620 ontstaat in Rome een sociaal netwerk van Nederlandse en Vlaamse artiesten dat zichzelf de naam Bentvueghels geeft. De groep, veelal schilders, tekenaars en graveurs, was berucht vanwege de uitbundige levensstijl. Op de ‘bacchanalen’ van de Bentvueghels vloeide de wijn rijkelijk en werd er losjes omgesprongen met de seksuele moraal.

Berucht zijn de inwijdingsrituelen voor aspirant-leden van het genootschap die werden gehouden op het kerkhof van de Santa Costanza-kerk net buiten Rome. De inwijding bestond uit een uitbundig feest vol culinaire en vleselijke geneugten en aan het einde moest het aspirant-lid opdraaien voor de rekening. De kunstenaar, dan vaak platzak, zag zich vervolgens wel genoodzaakt de rijke contacten van de Bentvueghels aan te sporen om aan opdrachten met bijhorende opbrengsten te komen.

Schrijvers

Niet alleen kunstenaars, ook veel schrijvers trokken naar Rome. De eeuwige stad was voor Louis Couperus een geliefd toevluchtsoord. Wie hadrianus.it bezoekt, kan de sporen van Couperus nagaan. Zo verbleef de schrijver in Hotel Du Sud in de Via Lombardia, huurde hij een kamer in het Pension Castellani- Stelzer in de Via Sistina op nummer 79, en verbleef hij van december 1910 tot januari 1911 in het pension Hallier in de Via della Fontanella di Borghese.

In een brief beschrijft hij vanaf die plek het zicht op de Via del Corso. Huidige Rome-gangers kennen die straat ongetwijfeld als een lange drukke winkelstraat die van het Piazza del Popolo uitloopt op het monument van Victor Emmanuel II, in Nederland beter bekend als de ‘Suikertaart’. Naast Couperus zijn in de Hadrianus-database ook de sporen van Rome-gangers Pier Pander en Harry Mulisch na te gaan. Die laatste liet zich in zijn roman De Ontdekking van de Hemel inspireren door de eeuwige stad.

Alla Google Maps

Historicus aan het KNIR Arthur Weststeijn is blij dat ‘al het moois’ dat Nederlanders in Rome hebben gedaan nu ook voor een breder publiek beschikbaar is. ‘Kijk gerust wat rond in de database, er is voor ieder wat wils,’ adviseert hij.

Weststeijn en zijn collega Marieke van den Doel kregen in Rome hulp van stagiaires Suzanne Bartels en Suzanne Rus die alle informatie in de database verwerkten. ‘In de Sixtijnse Kapel is een fresco van Hendrick van den Broeck te zien, maar dat moet je wel even weten,’ zegt Bartels.

Een kaart op de website geeft ‘net als Google Maps’ keurig met rode stippen aan op welke plekken de Nederlandse werken te zien zijn. Of waar de artiesten hebben gewoond. Het aantal rode stippen wordt nog uitgebreid. ‘Het project is nog niet af,’ zegt Rus. ‘Straks komt er ook een app waarmee de database ook op de smartphone handig kan worden geraadpleegd.’ De twee zijn zich ondanks hun enthousiasme bewust van de beperkingen voor Nederlanders die niet permanent in Rome verblijven: ‘Eerst even een Italiaans simkaartje kopen.’

Volg Servaas van der Laan op Twitter

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.