economie

Franse wapenindustrie beleeft topjaar, mede dankzij Hollande

Door Eveline Bijlsma - 30 juni 2015

De Rafales vliegen over de toonbank. De Franse wapenindustrie beleeft een topjaar, mede door de voortvarende aanpak van de socialistische president François Hollande.

De technische wetenswaardigheden over het topstuk van dit jaar, de Rafale, schallen door de luidsprekers. Vliegtuigbouwer Dassault stond toch een beetje voor joker op vorige edities van de Paris Air Show, ’s werelds grootste lucht- en ruimtevaartbeurs in de Parijse voorstad Le Bourget.

Het eerste prototype steeg op in 1991, maar er werd nooit één gevechtsvliegtuig geëxporteerd. Tot 2015, het jaar waarin er drie akkoorden op rij werden gesloten. Op 16 februari zette de Egyptische president Abdul Fatah al-Sisi zijn handtekening onder een wapendeal ter waarde van 5,2 miljard euro, waaronder 24 Rafales.

Een maand later maakte India bekend 36 gevechtsvliegtuigen te willen afnemen. Begin mei tekende sjeik Tamim Ben Hamad al-Thani van Qatar tijdens een staatsbezoek van François Hollande voor 24 kisten, waarde 6,3 miljard.

De aanwezigen bij de stand van Dassault staken hun gesprek als de Rafale – ‘hij heeft maximaal 400 meter nodig om de lucht in te komen!’ – opstijgt van het naburige vliegveld en over het beursterrein scheert. Het is een geavanceerd gevechtsvliegtuig, dat tegelijkertijd precieze grondaanvallen en luchtverdedigingsacties kan uitvoeren. De kist is uitgerust met de allerlaatste hoogstandjes op technisch gebied.

Vliegende show

De wonderbaarlijke Rafale-verkoop is een meevaller voor de Franse handelsbalans, die in 2014 op 53,8 miljard euro in het rood eindigde. De deals, samen goed voor een slordige 15 miljard euro, vertegenwoordigen 10 procent van die balans en moeten op den duur voor 60.000 banen zorgen.

De Franse staat, die inmiddels 180 vliegtuigen in zijn bezit heeft, droeg in totaal voor 40,7 miljard euro bij aan de ontwikkeling van het vliegtuig.

‘Dat eerste contract was nodig om de rest over de streep te krijgen,’ liet Dassault-topman Eric Trappier weten. Volgens de vliegtuigbouwer waren de doorslaggevende factoren bij de deals verschillend. Dat Frankrijk garant wilde staan voor de leningen die moesten worden afgesloten om de aankoop te financieren, was voor Egypte het laatste zetje.

Bij Qatar kwam het proces in een stroomversnelling nadat bondgenoot Saudi-Arabië Jemen binnenviel. Tijdens de onderhandelingen verzorgde de Franse luchtmacht, die actief is in Mali en Irak, een vliegende show.

Volgens wapenhandelexpert Lucie Béraud-Sudreau (28), die promoveert op de rol van de Franse politiek in de wapen­export, is het sluiten van twee van de drie deals geen verrassing. ‘De onderhandelingen zijn al een jaar of tien aan de gang.

India schreef al in 2007 een aanbesteding uit, maar had ineens met spoed gevechtsvliegtuigen nodig. Met Qatar is Frankrijk al vijftien jaar in gesprek. Alleen de aankoop van Egypte komt een beetje uit de lucht vallen.’

Onmin

De wapenhandel trekt over de hele wereld aan vanwege geopolitieke spanningen, vooral in Azië en het Midden-Oosten. De import in de Golfstaten steeg de afgelopen tien jaar met 71 procent. In Azië werden tussen 2005 en 2014 37 procent meer wapens gekocht. De Fransen hebben in beide gebieden al sinds de jaren zeventig een grote afzetmarkt.

Daarbij profiteert Frankrijk van onmin tussen de Golfstaten en Amerika. ‘Tussen hen is de liefde flink bekoeld,’ zegt Béraud-Sudreau. ‘Door bij de Fransen te kopen, wil Qatar zijn ontevredenheid over de Verenigde Staten laten zien.’ De wapendeskundige waagt zich niet aan speculaties, maar het lijkt erop dat de Golfstaten in ruil voor de grote aankoop ook een extraatje van Frankrijk krijgen.

Air France-KLM is er niet over te spreken dat Qatar Airways straks ook op Lyon en Nice mag vliegen. En ook al is de deal met de Verenigde Arabische Emiraten nog niet rond, in Abu Dhabi verrijst binnenkort een dependance van het Louvre.

Winning team

Dat de wapenexport een vlucht nam – in 2014 versloeg Frankrijk al zijn eigen record met een opbrengst van 8 miljard euro – is mede te danken aan François Hollande. Zijn voorganger Nicolas Sarkozy opereerde vanuit het presidentieel paleis.

Het staatshoofd onderhandelde samen met de secretaris-generaal van het Élysée en de chef van de krijgsmacht. Hollande legde de verantwoordelijkheid na zijn aantreden in mei 2012 bij het ministerie van Defensie.

Dat biedt een aanzienlijk voordeel: de hoogste legerofficier weet beter waar wat speelt en kent de wapenproducenten. Sarko nam met zijn driemanschap de gehele onderhandeling voor zijn rekening, maar minister Jean-Yves Le Drian laat de industriëlen nu zelf de technische en commerciële onderhandelingen doen.

De defensieminister, die met Hollande een winning team schijnt te vormen, trekt er hard aan: sinds zijn aantreden vloog hij al tien keer naar Qatar om over de Rafale te praten. Het toestel is het topstuk van de Franse wapenindustrie, maar het land heeft meer in huis.

De deels Franse luchtvaartgrootheid Airbus, vooral bekend van passagiersvliegtuigen, verkocht onlangs 24 Caracal-helikopters aan Koeweit, een contract van 1 miljard euro. Eerder bestelde Polen er al vijftig, wat ook nog eens tussen de 2 en 3 miljard euro oplevert. Andere paradepaardjes zijn Scorpène-onderzeeërs, Fremm-fregatten en tanks van Nexter en Renault.

Rusland

Ondanks het succes van de Rafales heeft de betrouwbaarheid van Frankrijk als wapenleverancier een paar maanden onder druk gestaan. Sinds het uitbreken van de crisis in Oekraïne oefenden de Verenigde Staten en de Europese Unie steeds meer pressie uit op Hollande om af te zien van de levering van twee helikopterdekschepen aan Rusland.

De Franse president stelde het doorhakken van de knoop over de Vladivostok en de Sebastopol zo lang mogelijk uit, maar zag er na het verlopen van de laatste deadline halverwege mei vanaf. Lobbyisten bewerkten toen al wekenlang mogelijke handelspartners. Zij benadrukten dat het om een uitzonderlijke situatie ging, om zo de imagoschade voor het land te beperken.

Als Frankrijk het eerste helikopterdekschip eind 2014 aan Poetin zou hebben geleverd, zou het als derde zijn geëindigd op de ranglijst van wapenexporteurs in de periode 2010-2014. Die eer valt nu China te beurt.

Handtekening

Het is bijna onmogelijk om de nummer één en twee van hun plek te stoten: de Amerikanen bezitten 31 procent van het marktaandeel, de Russen 27 procent. Daaronder komen China, Frankrijk en Duitsland, alle drie rond de 5 procent.

Of Frankrijk de Chinezen weer inhaalt, hangt af van de leveringssnelheid. Dassault verlaagde de productie naar één Rafale per maand, maar kan er twee afleveren, wat gebeurt zodra de Indiërs hun handtekening hebben gezet. Defensieminister Le Drian sloot onlangs niet uit dat er nog meer Rafale-contracten worden ondertekend dit jaar.

Er lopen nog onderhandelingen met onder meer Maleisië en de Verenigde Arabische Emiraten. Dassault-topman Eric Trappier gaat er zelfs van uit dat er uiteindelijk tweehonderd gevechtsvliegtuigen van de hand gaan.

Elsevier nummer 26, 4 juli 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.