economie

Waarom demotie in sommige gevallen juist een zegen is

Door Heidi Klijsen - 12 juni 2015

Een stap terugdoen in ­taken en in salaris roept vaak negatieve gedachten op. Maar het kan ook positief uitpakken voor werknemers.

Degradatie, demotie, stap terug: het zijn geen termen waarmee je graag schermt op een verjaardagsfeestje. Wie door een reorganisatie, disfunc­tio­­neren of misstap een lagere functie krijgt toebedeeld, zal dan ook niet direct staan te springen.

Toch hoeft demotie – het tegen­overgestelde van promotie – niet altijd negatief te zijn. Niet in de laatste plaats omdat het erger kan voorkomen. Een oudere werknemer verdient vaak meer en heeft van oudsher betere arbeidsvoorwaarden dan een jongere collega. Vindt de werkgever dat de oudere werknemer zijn hoge beloning niet (langer) waarmaakt, dan ligt ontslag op de loer.

Een minder hoge functie – en dito salaris – kan voorkomen dat de werknemer op straat komt te staan. Goed in een tijd waarin werkloze vijftigplussers maar lastig een nieuwe baan vinden. Zelfs het Wetenschappelijk Instituut van het CDA, een partij met een overwegend oudere achterban, pleitte er in april dit jaar voor om demotie bespreekbaar te maken.

Pensioen

In de meeste gevallen wordt demotie door de werkgever aangekaart. Ook de werknemer kan het initiatief nemen. Waarom op volle kracht doorploeteren in een zware functie die je niet ligt, als je liever iets doet dat je echt leuk vindt, maar dan wel op een lager niveau? Dat maakt de overgang naar het pensioen ook minder groot.

De Raad voor de Volksgezondheid & Zorg pleitte dit jaar in een advies aan het kabinet voor ‘een meer geleidelijke overgang van werk naar pensioen’. Demotie is volgens de raad een van de opties om werknemers langer in goede gezondheid te laten doorwerken.

Nu lijkt het alsof demotie iets is dat alleen ouderen op hun pad krijgen. Dat is zeker niet het geval. Het komt ook voor bij jongere werknemers, die bijvoorbeeld net even een stapje te snel zijn gegaan in hun carrière of om andere redenen niet goed genoeg voldoen.

Ook voor hen geldt dat het een bewuste keuze kan zijn om een stapje terug te doen. Heb je in al je ambitie ‘ja’ gezegd tegen een leidinggevende functie maar ligt managen je totaal niet? Beter tijdig ingrijpen dan afbranden.

Werkgever

In de meeste gevallen zal het de werkgever zijn die het aanzwengelt. Dat is geen taboe meer. Bij bijna de helft van de werkgevers is demotie onderwerp van ­gesprek, blijkt uit het onderzoek HR Trends 2014-2015 van organisatieadviesbureau Berenschot.

Een werkgever mag niet eenzijdig arbeidsvoorwaarden wijzigen, daarvoor is in beginsel instemming van de werknemer nodig. Maar er zijn omstandigheden waarbij de werknemer het niet kan weigeren.

De werkgever moet dit goed onderbouwen. Hij moet aantonen dat er sprake is van gewijzigde omstandigheden op het werk, zoals een reorganisatie. Of dat de werknemer niet goed functioneert en er genoeg is gedaan om dit te verbeteren. Bovendien moet het voorstel redelijk zijn. Opeens een forse salaristerugval hoeft de werknemer niet te accepteren, blijkt uit de rechtspraak.

Ook met het oog op pen­sioenopbouw is het niet verstandig om al te snel in te stemmen met een lager salaris. Meestal is de jaarlijkse pensioeninleg een percentage van het loon. Impliciet stemt de werknemer ook in met een lager pensioen. De wet biedt wel een uitgang: als een werknemer binnen tien jaar voor zijn pensioen een lager salaris accepteert, dan is het toegestaan om de oude pen­sioengrondslag te handhaven. Dit is de werkgever niet verplicht, maar het loont de moeite om daarover te onderhandelen.

Schoonmaker

Wordt een werknemer na de demotie alsnog ontslagen, dan kunnen ook aanspraken zoals WW negatief worden beïnvloed. Zijn beide partijen het eens met de demotie en bijbehorende emolumenten, dan kan de werknemer nog jaren goed functioneren.

Het loopt niet altijd naar wens. De rechter veroordeelde op 21 januari een werkgever tot een schadevergoeding, omdat de werknemer psychische schade had opgelopen door onterechte demotie. Hij was in functie teruggezet van chef naar schoonmaker. Reden was een diefstal op de werkvloer, waar (naar later bleek) de werknemer niets mee te maken had.

Elsevier nummer 25, 20 juni 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.