Peter Riezebos

Denk na, hebberige consument: gouden bergen bestaan niet

Door Peter Riezebos - 22 mei 2013

Gouden bergen worden vaak beloofd, maar bestaan niet. Misleiding door financiële instellingen is onacceptabel, maar het zou al een heleboel schelen als we ons gezonde verstand gebruiken.

De consument heeft een eigen verantwoordelijkheid bij het aangaan van financiële overeenkomsten. Waar twee kijven, hebben twee schuld. De verantwoordelijkheid ligt echter niet geheel bij de consument.

De global financial crisis heeft de afgelopen jaren heel wat bewerkstelligd. Een ingestorte huizenmarkt, te hoge overheidsuitgaven – onder meer aan banken die zo nodig moesten worden gered – en bezweken pensioenen. Nu de individuele effecten zichtbaar worden, zoeken we een dader.

Schuldig

Met velen gaat het in financieel opzicht slecht. Naar recente westerse maatstaven althans. Over de schuldvraag is menigeen het eens: de schuldige, dat is de ander – bankdirecteuren, politici, andere beleidsmakers, managers in alle lagen en iedereen die misschien recht heeft op een bonus.

En de volgende mag plaatsnemen op het beklaagdenbankje: verzekeraar Nationale Nederlanden wacht mogelijk een miljardenclaim naar haar rol in het verkopen van woekerpolissen. Dit bedrieglijke handelen, zwengelt maar weer eens de verantwoordelijkheidsdiscussie aan.

Monetaire graf

Het hele verhaal met de duivelse woekerpolis begon omstreeks 2006, toen verzekeraars verzekeringen begonnen te verkopen terwijl ze de consument er niet goed, of niet volledig, over informeerden. Nu blijkt dat te hoge kosten resulteren in het niet kunnen aflossen van een hypotheek of dat een pensioen veel lager uitvalt dan verwacht.

De complexiteit van dergelijke dubieuze financiële producten maakte dat de gemiddelde leek vol vertrouwen zijn eigen monetaire graf groef.

En nu wordt de verzekeraar verweten dat zij destijds niet accuraat heeft gehandeld bij de verplichte informatieverschaffing.

Informatieplicht is de plicht van de verzekeraar om de consument ‘een redelijke mogelijkheid te bieden om van de algemene voorwaarden kennis te nemen’.

Te simpel

Openheid hieromtrent is van vitaal belang in het maken van een weloverwogen keuze. Zeker omdat de materie toch al niet zo tot de verbeelding spreekt.

De penibele economische situatie vraagt om financiële reflectie, zondebokken en schuldbekentenissen. Maar de tendens van externe attributie is mij te simpel. Laten we ons vooral bewust zijn van ons eigen gedrag en zorgen dat we voortaan minder worden verleid door ogenschijnlijk aantrekkelijke constructies, die op basis van gezond verstand minder voordelig blijken.

Enkele jaren geleden staken we elkaar de loef af met ongebreideld consumentisme. Vandaag spelen we externen, zoals de overheid en financiële instellingen, de zwarte piet toe om persoonlijke, geldelijke debacles. Borstklopperij – in goede tijden – heeft plaatsgemaakt voor het ouderwets wijzen met de vinger – in slechte tijden.

Schoenendeal

Begrijp me niet verkeerd. Ik ben mij ervan bewust dat er hier en daar ernstig is gerommeld op financieel niveau. Maar ten aanzien van kritieke financiële beslissingen is het verstandig om onze eigen bijdrage nog eens tegen het licht te houden. Het leek soms wel alsof er vaker ‘geshopt’ werd bij winkeliers voor de beste schoenendeal, dan dat we financiële constructies fatsoenlijk inventariseerden.

Helaas hebben die constructies wél langdurige gevolgen. Inzichten in ons eigen financiële gedrag kunnen ons wellicht behoeden voor toekomstige problematiek.

De consument heeft zeker een eigen verantwoordelijkheid bij het aangaan van financiële overeenkomsten. ‘Waar twee kijven hebben twee schuld’. De verantwoordelijkheid ligt echter niet geheel bij de consument.

Cruciale informatie

Gegarandeerde gouden bergen, zoals veelal beloofd, bestaan gewoonweg niet. De mens – van nature erg hebberig – kiest de hoogste opbrengst wanneer andere voorwaarden gelijk blijven. Financiële instellingen speelden daar te gretig op in door consumenten hogere rendementen voor te rekenen, geen rekening te houden met tegenvallende resultaten op de beurs of door cruciale informatie achter te houden.

Dergelijke misleiding en manipulatie is onacceptabel. Eerlijkheid en openheid zijn vereist. Maar dat is je gezonde verstand gebruiken bij het kopen ook.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.