Syp Wynia

Massale emigratie is gebaseerd op misleiding

Door Syp Wynia - 24 april 2015

De honderdduizenden die jaarlijks pogen zich in Europa vestigen, opereren volgens een patroon waaruit kansberekening en economische afwegingen blijken. De overwegingen van de landverhuizers zijn rationeel, maar vaak gebaseerd op misleiding.

Nadat nieuwe Afrikaanse slaven te duur werden omdat de transporten over de Atlantische Oceaan aan banden waren gelegd, gingen de Braziliaanse autoriteiten halverwege de negentiende eeuw op zoek naar Europese immigranten. Leidende politici vonden toch al dat hun land wel wat blanker mocht worden.

In hun boek Op een dag zullen ze ons vinden beschrijven Ton Roos en Margje Eshuis hoe verpauperde Zeeuwen in het midden van de negentiende eeuw door de Braziliaanse ondernemers, de Braziliaanse overheid en Europese ronselaars naar Brazilië werden gelokt.

Ze kregen geld voor de overtocht, een comfortabel huis en aangeplante akkers. Binnen een jaar zouden de paupers er een kapitaaltje vergaren.

Grillen

Al in de haven van Antwerpen belandden de emigranten in overbezette slaapruimtes met beroerde hygiëne. Ze werden als vracht vervoerd, hoewel ruime slaapplaatsen waren beloofd. Ook als het schip niet verging, was de overtocht een beproeving. Menigeen overleed aan hitte, vuiligheid en epidemieën.

Eenmaal in Brazilië bleek de beloofde akker een stuk oerwoud en het huis bleek een hutje. De Zeeuwen werden geteisterd door malaria en andere tropische ziekten. Groepen landverhuizers halveerden al binnen enkele maanden door sterfte.

De overlevenden waren afhankelijk van de grillen van de grootgrondbezitters, die hen als slaven behandelden.

Dat migratie vaak een vorm van mensenhandel is, geldt niet pas voor de Ethiopische, Egyptische, Libische, Siciliaanse, Sudanese, Syrische en Turkse mensensmokkelaars van nu.

Migratiespel

Er is altijd goed verdiend aan overzeese migratie, zeker ook door risico’s te bagatelliseren en het land van aankomst als een paradijs voor te stellen.

Het is ook bepaald niet voor het eerst dat autoriteiten het migratiespel meespelen of het aanjagen. De kabinetten-Drees, die vanaf eind jaren veertig een half miljoen Nederlanders aanzetten tot vertrek naar verre landen omdat Nederland te vol was, zouden tot op zekere hoogte ook tot die categorie autoriteiten kunnen worden gerekend.

Ook toen verdienden rederijen er trouwens goed aan, beschrijft Hylke Speerstra in zijn boek Het wrede paradijs. Niet zelden was er sprake van overbeladen schepen. Gehuwden werden gescheiden. ‘De po hadden we nodig om ons er in te wassen, te braken en om eruit te eten.’

Kansberekening

Kort nadat honderdduizenden Nederlanders naar het buitenland waren gelokt, besloten volgende Haagse kabinetten nu juist mensen te halen: ongeschoolde mannen uit Zuid-Europa, Turkije en Marokko.

Het idee was dat de Nederlandse economie draaide op goedkope export en via immigratie van laagopgeleiden van verre kon mooi het loon­niveau worden gedrukt.

De honderdduizenden van buiten Europa die jaarlijks pogen zich in landen van de Europese Unie te vestigen, opereren volgens een patroon waaruit kansberekening en economische afwegingen blijken.

Jawel, het is in het Midden-Oosten vaak niet pluis en in delen van Afrika evenmin. En toch blijft op een kleine minderheid na iedereen in eigen land, en als het niet anders kan in afwachting van betere tijden in een buurland.

Handig platform

Dat die minderheid toch een poging waagt komt, net als met de Zeeuwse paupers van 1858, doordat de vooruitzichten die hun zijn voorgespiegeld gunstig zijn en de risico’s bescheiden. Dat ze niet terug willen, zoals veel uitgeprocedeerde asielzoekers, is ook van alle tijden.

Een vertrekker is een loser als hij terugkomt, en al helemaal als het halve dorp geld in hem heeft geïnvesteerd in de hoop zelf na te kunnen reizen of op zijn minst geld gestuurd te krijgen uit Europa.

Je zou ook veronderstellen dat de Afrikaan van nu via internet beter is geïnformeerd dan de Zeeuw van 1858, maar internet blijkt nou juist een handig platform voor misleidende mensensmokkel.

Wat minder de aandacht trekt, is dat de mensensmokkel binnen Europa doorgaat, naar de landen waar de neiging tot schuldgevoel beter is ontwikkeld, de opvang goed en langdurig is, de kans om legaal te mogen blijven groot is en het gratis onderwijs en de sociale voorzieningen het royaalst zijn. Grootscheepse migratie is handel.

En de overwegingen van de landverhuizers zijn rationeel, zij het dat ze vaak zijn gebaseerd op misleiding. Maar juist handel op basis van misleidende informatie is lucratieve handel.

Elsevier nummer 18, 2 mei 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.