Syp Wynia

Hulp zorgt niet voor groei en helpt niet tegen bootjesmigratie

Door Syp Wynia - 01 mei 2015

Premier Rutte probeert de Nederlandse ontwikkelingshulp van een rationeel fundament te voorzien. Maar ontwikkelingshulp helpt niet bij het indammen van illegale migratie. Heel arme mensen hebben het geld niet om de boot naar Europa te pakken.

Er zijn nogal wat mensen die denken dat ontwikkelingshulp aan arme landen heel wat vermag. Als wij wat welvaart delen met Afrika, worden de landen daar welvarender, heet het dan.

Inmiddels weten we dat de miljardenstromen naar Afrika en elders de Nederlanders wel minder welvarend hebben gemaakt, maar burgers van Afrikaanse landen niet rijker. Dit in tegenstelling tot de corrupte dictators van die landen – die leven er doorgaans goed van.

Hoewel ontwikkelingshulp dus niet helpt, zijn er altijd sterke emotionele drijfveren om er toch mee door te gaan. De sentimenten variëren zo’n beetje van dat we toch niet niets kunnen doen, tot het appelleren aan religieuze of post-religieus getinte schuldgevoelens.

Miljardenbedrijfstak

Nu zou je kunnen zeggen dat als burgers met dergelijke gevoelens behept zijn, niets hun in de weg staat zelf hun portemonnee te trekken of zelf op pad te gaan. Het is immers niet per se de taak van de overheid om geld naar het buitenland te brengen, om aldus zekere onlustgevoelens onder een deel van de eigen bevolking te verlichten.

Daarom worden er voortdurend ook ogenschijnlijk rationele redenen bedacht om de hulpindustrie gaande te houden. Naarmate de kritiek op die miljardenbedrijfstak aanzwol, werd vooral sinds de laatste eeuwwisseling bedacht dat de hulp aan anderen ook goed zou zijn voor onszelf.

Volgens een modieuze hersenkronkel zou de hulp ervoor zorgen dat bijvoorbeeld burgers van Afrikaanse landen, indien voldoende voorzien van ontwikkelingshulp, geen reden meer zouden zien om naar Europa te reizen, als illegaal of anderszins.

Doorkruisen

De VVD heeft die gedachte nooit omarmd. Onder de nieuwe partijleider Mark Rutte werd geconstateerd dat ontwikkelingshulp doorgaans niet helpt en dat er dan al helemaal geen reden is om als Nederland omgerekend het dubbele uit te geven van wat buurlanden deden. Zo kwam de VVD tot de slotsom dat de ontwikkelingshulp kon worden gehalveerd.

Die gedachte heeft Rutte inmiddels verlaten. Hij denkt nu dat ontwikkelingshulp wel degelijk helpt om economische groei te genereren in arme landen. Ook denkt hij nu dat de economische groei die door ontwikkelingshulp wordt veroorzaakt, ertoe leidt dat Afrikanen minder geneigd zullen zijn de Sahara te doorkruisen om vanuit een land als Libië in overvolle gammele bootjes de Middellandse Zee over te steken.

‘Grondoorzaken’

Rutte sprak op 22 april in de Tweede Kamer over wat hij noemde de ‘grondoorzaken’ van de economische migratie. Ongeveer de helft van de boten vanuit Libië is gevuld met economische migranten uit West-Afrika, zoals Rutte terecht memoreerde.

Nederland doet er veel aan, stelde Rutte, om die landen op poten te krijgen. En: ‘De Nederlandse ontwikkelingssamenwerking zet sterk in op de bevordering van (…) groei, waardoor de private sector en daarmee ook de middenklasse in deze landen zich verder kunnen ontwikkelen.’

Volgens de premier zal door het aldus aanpakken van de ‘grondoorzaken’ de stroom illegalen uit West-Afrika ‘uiteindelijk opdrogen’.

Het relaas van de premier is helaas gebouwd op een reeks denkfouten. Zoals hij en zijn partij eerder al uitvonden – maar wat Rutte als premier van een VVD/PvdA-kabinet kennelijk vergeten is – helpt ontwikkelingshulp niet om de economische groei te bevorderen.

Bloeiende middenklasse

Landen die substantiële ontwikkelingshulp krijgen, groeien gemiddeld minder dan landen die het zonder die hulp moeten stellen.

Maar laten we – de vergeetachtigheid van de premier indachtig – eens aannemen dat de hulp wel helpt, de economieën in West-Afrika gaan groeien en er zo een bloeiende middenklasse ontstaat. Ook dan klopt het verhaal van Rutte niet, want heel arme mensen hebben niet het geld om de boot naar Europa te pakken.

De landverhuizers die dat geld wel hebben, zijn juist afkomstig uit wat je de middenklasse van West-Afrika zou kunnen noemen. Anders dan de echte armen kunnen die zich met enige moeite wel permitteren om veel geld uit te geven voor een poging om Europa te bereiken.

Rutte doet dus een manhaftige poging de Nederlandse ontwikkelingshulp van een rationeel fundament te voorzien, waar hij die ratio eerder niet zag. Maar als zijn nieuwe inzicht al zou deugen, dan werkt die weer niet, zoals hij beoogt, bij het indammen van de illegale migratie.

Elsevier nummer 19, 9 mei 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.